§ 16 UWG – roszczenie o odszkodowanie

Roszczenie o odszkodowanie zgodnie z § 16 UWG przyznaje konsumentom i przedsiębiorcom prawo do żądania naprawienia szkód wyrządzonych przez określone nieuczciwe praktyki handlowe lub inne naruszenia konkurencji. Celem tego przepisu jest postawienie poszkodowanych w takiej sytuacji finansowej, w jakiej znajdowaliby się bez naruszenia konkurencji. W odróżnieniu od roszczenia o zaniechanie, które ma zapobiegać przyszłym naruszeniom prawa, roszczenie o odszkodowanie służy wyrównaniu już powstałych strat. Warunkiem jest, aby naruszenie konkurencji doprowadziło do konkretnej szkody i aby zostały spełnione ogólne cywilnoprawne przesłanki odpowiedzialności. Należą do nich w szczególności bezprawność, szkoda, związek przyczynowy, adekwatność, związek bezprawności oraz wina. Roszczenie nawiązuje zatem bezpośrednio do ogólnych zasad odszkodowawczych zawartych w §§ 1293 i nast. ABGB.

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Przesłanki roszczenia o odszkodowanie

Roszczenie o odszkodowanie zgodnie z § 16 UWG nie powstaje automatycznie przy każdym naruszeniu konkurencji. Odpowiedzialność wymaga raczej spełnienia zarówno przesłanek z zakresu prawa konkurencji, jak i ogólnych przesłanek cywilnoprawnych austriackiego prawa odszkodowawczego.

Podstawą są §§ 1293 i nast. ABGB. Zgodnie z nimi muszą wystąpić w szczególności bezprawne zachowanie, konkretna szkoda, związek przyczynowy między zachowaniem a szkodą oraz wina sprawcy szkody. Dodatkowo powstała szkoda musi należeć do tego rodzaju strat, przed którymi ma chronić naruszona norma prawna.

Dopiero gdy te przesłanki zostaną spełnione, roszczenie o odszkodowanie może zostać skutecznie dochodzone. Ciężar dowodu spoczywa zasadniczo na tym, kto dochodzi odszkodowania.

Wystąpienie naruszenia konkurencji

Najważniejszą przesłanką roszczenia o odszkodowanie jest naruszenie prawa konkurencji. Zachowanie strony pozwanej musi naruszać przepis UWG i dlatego może zostać uznane za nieuczciwe. To, które naruszenia mogą wywołać roszczenie o odszkodowanie, zależy od tego, czy dotyczą konsumentów, czy przedsiębiorców.

Naruszenia konkurencji wobec konsumentów

Konsumenci mogą zgodnie z § 16 ust. 1 UWG żądać odszkodowania, jeżeli przedsiębiorca stosuje jedną z następujących nieuczciwych praktyk handlowych:

• Agresywne lub wprowadzające w błąd praktyki handlowe zgodnie z pkt 1 do 31 załącznika do UWG
• Inne nieuczciwe praktyki handlowe zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 2 UWG
• Naruszenia § 1a ust. 1 do 3 UWG
• Naruszenia § 2 UWG
• Naruszenia § 2a UWG

Dodatkowo nieuczciwa praktyka handlowa musi faktycznie wpłynąć na swobodę decyzji konsumenta. Konsument musi w wyniku tego działania podjąć decyzję handlową, której nie podjąłby przy prawidłowej informacji lub bez niedozwolonego wpływu. Należą do nich w szczególności decyzje zakupowe, zawarcie umów lub skorzystanie z usługi.

Naruszenia konkurencji wobec przedsiębiorców

Przedsiębiorcy mogą zgodnie z § 16 ust. 2 UWG żądać odszkodowania, jeżeli zostaną poszkodowani przez naruszenie jednego z następujących przepisów:

• Nieuczciwa praktyka handlowa zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 1 UWG
• Dyskredytowanie przedsiębiorstwa § 7 UWG
• Nadużycie oznaczenia § 9 UWG
• Przekupstwo pracowników lub pełnomocników zgodnie z § 10 UWG w zw. z § 13 UWG
• Umieszczenie niedozwolonych środków w reklamie drukowanej § 21 ust. 3 UWG
• Naruszenie przepisów prawa administracyjnego, § 34 ust. 3 UWG

W odróżnieniu od konsumentów ustawa nie uzależnia roszczenia od tego, czy wpłynięto na decyzję handlową. Istotne jest, aby przedsiębiorca poniósł szkodę podlegającą naprawieniu w wyniku naruszenia konkurencji. W ramach ustawowych przesłanek można żądać naprawienia nie tylko rzeczywistej szkody, ale również utraconych korzyści.

Powstanie konkretnej szkody

Roszczenie o odszkodowanie zgodnie z § 16 UWG wymaga, aby poszkodowanemu faktycznie powstała konkretna szkoda. Samo naruszenie konkurencji nie wystarcza. Ten, kto żąda odszkodowania, musi móc wykazać, że nieuczciwe działanie doprowadziło do straty ekonomicznej.

Szkoda podlegająca naprawieniu występuje, gdy przedsiębiorca traci klientów, ponosi straty w obrotach lub musi ponieść dodatkowe koszty w celu usunięcia skutków naruszenia konkurencji. Również konsumenci muszą wykazać, że w wyniku nieuczciwej praktyki handlowej powstała im strata finansowa.

Nie wystarczają same przypuszczenia lub teoretyczne straty. Szkoda musi faktycznie powstać i być możliwa do stwierdzenia w sposób zrozumiały. Im dokładniej można udokumentować i określić skutki ekonomiczne, tym łatwiejsze jest późniejsze dochodzenie roszczenia.

Konkretna szkoda stanowi zatem centralną przesłankę roszczenia o odszkodowanie. Bez wykazanej straty nie istnieje roszczenie o odszkodowanie nawet przy jednoznacznym naruszeniu konkurencji.

Związek przyczynowy między naruszeniem a szkodą

Między naruszeniem konkurencji a powstałą szkodą musi istnieć związek przyczynowy. Prawnicy mówią w tym kontekście o kauzalności. Szkoda musi powstać właśnie w wyniku bezprawnego zachowania i nie może wynikać z innych przyczyn.

Poszkodowany musi wykazać, że szkoda nie powstałaby bez nieuczciwego działania lub przynajmniej nie powstałaby w tej samej formie.

Szczególnie w przypadku strat w obrotach lub utraconych relacji z klientami dowód ten może być trudny. Dlatego szczególne znaczenie ma dokumentacja skutków ekonomicznych i okoliczności naruszenia konkurencji.

Związek adekwatny

Oprócz związku przyczynowego prawo odszkodowawcze wymaga tzw. związku adekwatnego. Nie każda szkoda, która w jakiś sposób wiąże się z naruszeniem konkurencji, musi zostać naprawiona.

Naprawieniu podlegają tylko takie szkody, które według ogólnego doświadczenia życiowego stanowią typowy i przewidywalny skutek bezprawnego zachowania. Powstała strata nie może wynikać z nadzwyczajnych lub nietypowych okoliczności.

Przez nadzwyczajne lub nietypowe okoliczności rozumie się zdarzenia, których normalnie nie należy się spodziewać. Szkoda musi być oczywistym skutkiem naruszenia konkurencji i nie może powstać w wyniku niezwykłego łańcucha kilku okoliczności.

Ta przesłanka ma zapobiec sytuacji, w której sprawca szkody odpowiada za skutki wykraczające poza wszelkie rozsądne oczekiwania. Odpowiedzialność ogranicza się do tych szkód, które przy obiektywnym rozpatrzeniu stanowią oczywisty skutek naruszenia konkurencji.

Bezprawność i związek bezprawności

Aby powstało roszczenie o odszkodowanie, zachowanie sprawcy szkody musi nie tylko spowodować szkodę, ale również być bezprawne. Bezprawność w prawie konkurencji wynika z tego, że naruszono przepis UWG.

Ponadto musi istnieć tzw. związek bezprawności. Oznacza to, że powstała szkoda musi należeć do tego rodzaju strat, przed którymi ma chronić naruszony przepis.

Ustawa chroni tylko te interesy, które są objęte danym zakazem. Dochodzona szkoda musi zatem mieścić się w zakresie celu ochronnego naruszonej normy.

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Wina sprawcy szkody

Roszczenie o odszkodowanie zgodnie z § 16 UWG wymaga, aby sprawcę szkody obciążała wina.

Wina występuje, gdy sprawca szkody działał umyślnie lub niedbale. W prawie konkurencji dla roszczenia zgodnie z § 16 UWG zasadniczo wystarcza już niedbalstwo. Tylko gdy ustawa dla określonego stanu faktycznego wyraźnie wymaga działania umyślnego, poszkodowany musi wykazać umyślność.

Niedbalstwo występuje, gdy sprawca szkody nie zachowuje wymaganej staranności. Nie chce świadomie popełnić naruszenia konkurencji, jednak przy odpowiedniej uwadze mógłby je rozpoznać i uniknąć. W prawie konkurencji dla roszczenia o odszkodowanie wystarcza z reguły już lekkie niedbalstwo.

Umyślność występuje, gdy sprawca szkody świadomie popełnia naruszenie konkurencji lub przynajmniej wie, że jego zachowanie może być bezprawne, i mimo to godzi się na to. Sprawca szkody nie działa wtedy tylko nieostrożnie, ale świadomie lub przynajmniej z obojętnością wobec możliwych skutków swojego działania.

To, czy występuje wina, zależy zawsze od okoliczności konkretnego przypadku.

Szkody podlegające naprawieniu zgodnie z § 16 UWG

Jeżeli przesłanki roszczenia o odszkodowanie są spełnione, poszkodowany może żądać naprawienia tych szkód, które zostały spowodowane przez naruszenie konkurencji. Celem odszkodowania jest postawienie poszkodowanego w takiej sytuacji ekonomicznej, w jakiej znajdowałby się bez bezprawnego działania.

To, jakie szkody mogą zostać naprawione, określają ogólne zasady prawa odszkodowawczego. Należą do nich szkoda rzeczywista oraz w określonych okolicznościach również utracone korzyści.

To, czy i w jakim zakresie szkoda zostanie naprawiona, zależy zawsze od okoliczności konkretnego przypadku i przedstawionych dowodów.

Szkoda rzeczywista

Szkoda rzeczywista obejmuje wszystkie bezpośrednio powstałe straty majątkowe spowodowane przez naruszenie konkurencji. Należą do nich w szczególności straty finansowe, dodatkowe wydatki lub inne obciążenia ekonomiczne, które zmniejszają istniejący majątek poszkodowanego.

Orzecznictwo interpretuje pojęcie szkody rzeczywistej szeroko. Korzyści ekonomiczne należą do niej również wtedy, gdy ich wystąpienie było już w dużej mierze zapewnione. Decydujące jest, aby strata dała się konkretnie stwierdzić i w sposób zrozumiały powiązać z naruszeniem konkurencji.

Konsumenci mogą zgodnie z § 16 ust. 1 UWG dochodzić tylko faktycznie powstałej szkody (szkody rzeczywistej).

Utracony zysk

Oprócz szkody rzeczywistej przedsiębiorcy mogą zgodnie z § 16 ust. 2 UWG żądać również utraconych korzyści. Chodzi tu o zyski lub korzyści ekonomiczne, które bez naruszenia konkurencji prawdopodobnie zostałyby osiągnięte, jednak faktycznie nie zostały uzyskane.

Roszczenie obejmuje udaremnione szanse zarobkowe, utracone transakcje handlowe lub utracone obroty. Poszkodowany musi przy tym w sposób zrozumiały wykazać, że oczekiwanie zysku nie opierało się tylko na nadziei, ale było realistyczne według okoliczności konkretnego przypadku.

Odpowiedzialność za naruszenia konkurencji

Ten, kto chce dochodzić roszczenia o odszkodowanie zgodnie z § 16 UWG, musi skierować je przeciwko właściwej osobie lub właściwemu przedsiębiorstwu. Obowiązek naprawienia szkody spoczywa na tym, kto zawinionym działaniem spowodował naruszenie konkurencji. W zależności od stanu faktycznego również inne osoby mogą ponosić odpowiedzialność za powstałą szkodę.

Odpowiedzialność bezpośredniego sprawcy szkody

W pierwszej kolejności odpowiada ten, kto sam popełnił naruszenie konkurencji. Chodzi tu z reguły o przedsiębiorcę lub osobę, która swoim zachowaniem spowodowała nieuczciwą praktykę handlową lub inne naruszenie konkurencji.

Warunkiem jest, aby sprawca szkody działał bezprawnie i zawinionym oraz aby naruszenie konkurencji było przyczyną powstałej szkody. Jeżeli te przesłanki są spełnione, poszkodowany może żądać naprawienia powstałej szkody bezpośrednio od odpowiedzialnego.

Odpowiedzialność przedsiębiorstw i organów

Naruszenia konkurencji są jednak popełniane nie tylko przez pojedyncze osoby, ale często również w ramach przedsiębiorstwa. W takich przypadkach samo przedsiębiorstwo może ponosić odpowiedzialność za zachowanie swoich organów, pracowników lub innych pełnomocników.

Odpowiedzialność opiera się na tym, że przedsiębiorstwa uczestniczą w obrocie gospodarczym i korzystają przy tym ze swoich pracowników i osób decyzyjnych. Bezprawne działania podejmowane w kontekście działalności przedsiębiorstwa są zatem przypisywane przedsiębiorstwu.

W określonych okolicznościach wchodzi również w rachubę osobista odpowiedzialność członków zarządu lub członków zarządu. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy sami zlecili naruszenie konkurencji, współdziałali w nim lub mimo wiedzy o bezprawnym działaniu nie podjęli odpowiednich środków w celu jego zapobieżenia lub zakończenia.

Odpowiedzialność współsprawców i pomocników

Nie tylko bezpośredni sprawca może ponosić odpowiedzialność za naruszenie konkurencji. Odpowiedzialność może również dotyczyć osób, które świadomie wspierają, promują lub realizują naruszenie prawa wspólnie z głównym sprawcą.

Należą do nich współsprawcy, podżegacze i pomocnicy. Warunkiem jest z reguły, aby dana osoba wniosła własny wkład w naruszenie konkurencji i można jej było zarzucić co najmniej niedbalstwo. Udział musi przy tym wykraczać poza jedynie podrzędny lub przypadkowy współudział.

Dochodzenie roszczenia o odszkodowanie

Roszczenie o odszkodowanie nie powstaje automatycznie. Poszkodowany musi przedstawić fakty uzasadniające roszczenie, a w sporze również je udowodnić. Szczególnie w przypadku naruszeń konkurencji często to stan dowodowy decyduje o tym, czy roszczenie może zostać skutecznie dochodzone.

Ciężar dowodu

Poszkodowany ponosi ciężar dowodu co do wszystkich przesłanek roszczenia o odszkodowanie. Musi wykazać naruszenie konkurencji, powstałą szkodę, związek przyczynowy oraz winę sprawcy szkody.

W praktyce szczególne trudności sprawia wykazanie szkody i związku przyczynowego. Dlatego zaleca się wczesne zabezpieczenie dowodów i możliwie dokładne udokumentowanie strat ekonomicznych.

Przedawnienie roszczenia

Roszczenia o odszkodowanie zgodnie z § 16 UWG podlegają ogólnym zasadom przedawnienia austriackiego prawa odszkodowawczego. Należy przy tym rozróżnić między subiektywnym a obiektywnym terminem przedawnienia.

Subiektywny termin przedawnienia wynosi trzy lata. Rozpoczyna swój bieg, gdy poszkodowany uzyskał wiedzę o szkodzie i o osobie sprawcy szkody lub mógł tę wiedzę uzyskać przy zachowaniu odpowiedniej staranności.

Niezależnie od tego obowiązuje obiektywny termin przedawnienia wynoszący 30 lat od zdarzenia wyrządzającego szkodę. Po upływie tego terminu roszczenie nie może być już dochodzone na drodze sądowej.

Po upływie terminu przedawnienia roszczenie nie może być już skutecznie dochodzone na drodze sądowej. Wczesna weryfikacja prawna jest zatem istotna, aby uniknąć utraty praw.

Stosunek do innych roszczeń w prawie konkurencji

Roszczenie odszkodowawcze stanowi tylko jeden z kilku instrumentów prawa konkurencji. W zależności od stanu faktycznego mogą istnieć również inne roszczenia, które realizują różne cele. Zaliczają się do nich:

• Roszczenia o zaniechanie w celu zapobieżenia przyszłym naruszeniom konkurencji
• Roszczenia o usunięcie w celu wyeliminowania bezprawnych stanów lub treści
• Roszczenia o publikację wyroku w celu poinformowania opinii publicznej o stwierdzonym naruszeniu konkurencji
• Roszczenia o udzielenie informacji w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i przygotowania dalszych roszczeń
• Roszczenia o zwrot korzyści w przewidzianych ustawowo przypadkach wyjątkowych

Jakie roszczenia przysługują w konkretnym przypadku, zależy od rodzaju naruszenia konkurencji i spowodowanych przez nie skutków.

Współdziałanie z innymi roszczeniami odszkodowawczymi w ABGB

§ 16 UWG stanowi szczególną podstawę roszczeń dla szkód wynikających z naruszeń konkurencji. Ponadto, w zależności od konkretnego przypadku, mogą wchodzić w grę również ogólne roszczenia odszkodowawcze zgodnie z ABGB.

Która podstawa roszczenia ma zastosowanie w konkretnym przypadku, zależy od okoliczności danej sprawy. Często roszczenia z zakresu prawa konkurencji i ogólne roszczenia cywilnoprawne pokrywają się, w związku z czym należy zbadać kilka podstaw prawnych równolegle.

Dokładna kwalifikacja prawna może mieć istotny wpływ na dochodzenie roszczenia oraz wysokość szkody podlegającej naprawieniu.

Korzyści z pomocy prawnej

Roszczenia odszkodowawcze z zakresu prawa konkurencji w praktyce często nie kończą się niepowodzeniem z powodu samego naruszenia, lecz z powodu kwestii, czy powstałą szkodę można prawnie wykazać. Szczególnie przesłanki § 16 UWG oraz ogólnych przepisów o odszkodowaniu zawartych w ABGB są złożone. Już niewielkie błędy w przeprowadzeniu dowodu lub w obliczeniu szkody mogą prowadzić do tego, że uzasadnione roszczenia nie mogą zostać dochodzone.

Weryfikacja prawna przez adwokata pomaga realistycznie ocenić szanse powodzenia, zabezpieczyć odpowiednie dowody i wybrać właściwą podstawę roszczenia. Jednocześnie można zbadać, czy oprócz roszczenia odszkodowawczego przysługują dalsze uprawnienia, takie jak roszczenia o zaniechanie, usunięcie lub udzielenie informacji.

Twoje korzyści w skrócie:

• Pewna prawnie weryfikacja przesłanek roszczenia, w tym bezprawności, związku przyczynowego, szkody i winy.
• Profesjonalne zabezpieczenie dowodów i obliczenie szkody, aby jak najskuteczniej dochodzić roszczeń.
• Strategiczne dochodzenie praw wobec konkurentów, partnerów biznesowych lub innych sprawców szkody.

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Często zadawane pytania – FAQ

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja