Powództwo o wykluczenie wspólnika
Powództwo o wykluczenie wspólnika
Powództwo o wykluczenie na podstawie § 140 UGB umożliwia pozostałym wspólnikom spółki jawnej (OG) lub komandytowej (KG) kontynuowanie działalności, jeżeli współpraca z jednym ze wspólników stała się niemożliwa do zaakceptowania z ważnego powodu. Zamiast rozwiązywać spółkę zgodnie z § 133 UGB, pozostali wspólnicy mogą wystąpić do sądu o wykluczenie danego wspólnika. Postępowanie to stanowi rzeczową alternatywę dla rozwiązania i służy zabezpieczeniu kontynuacji działalności przedsiębiorstwa.
Powództwo o wykluczenie jest środkiem prawnym, za pomocą którego wspólnicy mogą wykluczyć innego wspólnika ze spółki z ważnego powodu.
Cel regulacji
Celem nie jest ochrona interesu publicznego ani utrzymanie przedsiębiorstwa jako takiego, lecz ochrona interesów pozostałych wspólników w kontynuowaniu działalności. Norma uwzględnia podwójną niedopuszczalność:
- kontynuowania działalności z danym wspólnikiem,
- ale także rozwiązania spółki w ogóle
Ogólny zakres zastosowania
Regulacja dotycząca wykluczenia wspólnika dotyczy zarówno spółek osobowych zawartych na czas określony, jak i nieokreślony, a więc zarówno spółek jawnych (OG), jak i komandytowych (KG). Wykluczenie może dotyczyć zarówno komplementariuszy, jak i komandytariuszy. Możliwe jest nawet wykluczenie jedynego komplementariusza, nawet jeśli prowadzi to do rozwiązania KG. Następnie można jednak powołać nowego komplementariusza i przekształcić spółkę z powrotem w aktywną, kontynuującą działalność formę.
Relacje wewnętrzne i zewnętrzne
Wspólnik może zostać wykluczony już wtedy, gdy spółka powstała skutecznie w relacjach wewnętrznych, tzn. istnieje umowa spółki i rozpoczęła się współpraca – nawet jeśli wpis do rejestru przedsiębiorstw jeszcze nie nastąpił.
Jeśli jednak pozostanie tylko jeden wspólnik, spółka musi istnieć w relacjach zewnętrznych (poprzez wpis do rejestru przedsiębiorstw). Dopóki spółka nie jest jeszcze wpisana, jest to jedynie spółka cywilna (GesbR), która nie ma zdolności prawnej. Jeśli więc pozostanie tylko jeden wspólnik, nie może on po prostu kontynuować jednoosobowej działalności gospodarczej, dopóki OG lub KG prawnie jeszcze nie istniała.
W przypadku, gdy chodzi tylko o GesbR (czyli brak wpisanej OG lub KG), istnieje porównywalny przepis w § 1215 ABGB. Umożliwia on również wykluczenie wspólnika, jeśli w jego osobie wystąpią poważne powody.
Jeżeli spółka powstała „wadliwie”, tzn. umowa spółki jest wadliwa lub zaskarżalna, ta wada może sama w sobie stanowić ważny powód wykluczenia. Dotyczy to przypadków, w których wspólnik nakłonił pozostałych do założenia spółki np. przez podstęp, groźbę lub oszustwo.
Zachowanie tej osoby jest zatem ważnym powodem dotyczącym osoby, który uzasadnia jej wykluczenie.
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „Die Ausschlussklage ist kein Instrument für den schnellen Bruch, sondern der letzte rechtliche Ausweg, wenn das Vertrauen zwischen Gesellschaftern endgültig zerstört ist“
Spółki dwuosobowe i wieloosobowe
Regulacja dotycząca wykluczenia wspólnika dotyczy również spółek dwuosobowych. Podobnie w spółce wieloosobowej może wystąpić sytuacja, w której tylko jeden wspólnik pozostaje bez powodu do wykluczenia. Jest on uprawniony do żądania wykluczenia wszystkich pozostałych. Jeżeli kilku wspólników realizuje powody wykluczenia, zasadniczo można podjąć kroki przeciwko wszystkim, przy czym zawsze wymagana jest całościowa ocena okoliczności.
Zakres zastosowania osobowego
Powództwo kieruje się przeciwko jednemu lub kilku wspólnikom. W przypadku spadkobiercy wspólnika wykluczenie jest dopuszczalne dopiero po stwierdzeniu nabycia spadku, ponieważ dopiero wtedy powstaje status wspólnika. Jednakże ważne powody, które zmarły ustalił przed stwierdzeniem nabycia spadku, mogą być uwzględnione w postępowaniu. Jeżeli chroniony interes pozostałych wspólników wygaśnie z powodu śmierci, prawo do wykluczenia może stać się bezprzedmiotowe.
Warunki
Wykluczenie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy:
- występuje ważny powód,
- powód ten ma swoje źródło w osobie wspólnika,
- i wykluczenie jest odpowiednie do usunięcia ważnego powodu
Oznacza to: tylko wtedy, gdy poprzez wykluczenie faktycznie można usunąć zakłócenie, postępowanie jest uzasadnione.
Ważny powód
„Ważny powód” wymaga:
- obiektywnie istotnego zakłócenia stosunku spółki,
- odniesienia do osoby,
- niepowodzenia łagodniejszych środków,
- wyraźnej przewagi interesów w wykluczeniu
Wykluczenie jako środek ostateczny
Wykluczenie wspólnika stanowi środek ostateczny. Podobnie jak rozwiązanie, wymaga ono istnienia ważnego powodu. Decydująca różnica polega jednak na tym, że wykluczenie nie działa w równym stopniu wobec wszystkich wspólników, lecz jednostronnie na niekorzyść osoby wykluczanej.
Wykluczenie jest zatem dopuszczalne tylko wtedy, gdy:
- kontynuowanie działalności spółki z tym wspólnikiem jest niedopuszczalne,
- łagodniejsze środki (np. odebranie uprawnień do zarządzania i reprezentacji, roszczenia o zaniechanie lub odszkodowanie) nie są wystarczające,
- i środek ten służy nie tylko interesom gospodarczym, lecz ochronie spółki
Wykluczenie nie może zatem służyć poprawie sytuacji majątkowej pozostałych wspólników, lecz jedynie odparciu konkretnych zagrożeń dla istnienia i zdolności funkcjonowania spółki.
W przypadku wykluczenia przedostatniego wspólnika miarodajne jest już nie zagrożenie dla spółki, lecz utrzymanie wartości przedsiębiorstwa.
Sebastian RiedlmairHarlander & Partner Rechtsanwälte „Gerade weil die Ausschließung eines Gesellschafters tief in die Struktur der Gesellschaft eingreift, verlangt sie höchste rechtliche Präzision, jeder formale Fehler kann das Verfahren zu Fall bringen.“
Relacja do ważnego powodu rozwiązania
§ 140 UGB nawiązuje do § 133 UGB, dlatego powód wykluczenia może wystąpić tylko wtedy, gdy jednocześnie istnieje ważny, dotyczący osoby powód rozwiązania.
Nie każde zakłócenie stosunku spółki uzasadnia wykluczenie wspólnika.
Decydujący jest charakter dotyczący osoby powodu: tylko wtedy, gdy niedopuszczalność ma swoje źródło w osobie wspólnika, może ona uzasadniać wykluczenie.
Relacja rangowa między rozwiązaniem a wykluczeniem nie istnieje:
- W zależności od sytuacji wykluczenie może być łagodniejszym środkiem w porównaniu z rozwiązaniem,
- lub odwrotnie, rozwiązanie może być korzystniejsze, jeśli wykluczenie wydaje się nieproporcjonalne
Kompleksowe wyważenie interesów
Centralne znaczenie ma dwustopniowe wyważenie interesów:
- Interesy w rozwiązaniu
Należy zbadać, czy zgłoszone okoliczności stanowią ważny powód rozwiązania, tzn. czy kontynuowanie działalności spółki jest dla powodów niedopuszczalne.
- Interesy w wykluczeniu dotyczące osoby
Należy zbadać, czy ta niedopuszczalność odnosi się tylko do danego wspólnika, podczas gdy kontynuowanie działalności z pozostałymi wydaje się możliwe.
Tylko wtedy, gdy interesy w wykluczeniu wyraźnie przeważają, powództwo jest uzasadnione.
Typowe powody wykluczenia
- istotne naruszenia obowiązków (umyślne lub rażąco niedbałe),
- niemożność wypełnienia obowiązków, również bez winy,
- zachowania, które trwale niszczą zaufanie pozostałych wspólników
Katalog nie jest wyczerpujący. Ocena następuje zawsze po kompleksowym wyważeniu interesów z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnego przypadku.
Wina nie jest bezwzględnie konieczna, lekka niedbałość wystarcza tylko wtedy, gdy dalsze wypełnianie umowy stało się niemożliwe.
Dochodzenie prawa do wykluczenia
Powództwo o ukształtowanie prawa
Prawo do wykluczenia na podstawie § 140 UGB przysługuje pozostałym wspólnikom jako kolektywne prawo kształtujące. Nie może być wykonywane poprzez zwykłe oświadczenie woli, lecz wyłącznie w drodze
Powództwo prowadzi przy tym regularnie do zmiany umowy spółki, ponieważ każda zmiana wspólnika oznacza jednocześnie zmianę umowy. Jeżeli przedostatni wspólnik zostanie wykluczony, spółka kończy działalność; przedsiębiorstwo jest jednak kontynuowane bez likwidacji w drodze sukcesji uniwersalnej przez pozostałego wspólnika.
Postępowanie sądowe jest zbędne, jeżeli wspólnik, który ma być wykluczony, dobrowolnie występuje, a jego wystąpienie jest uzgodnione za porozumieniem stron – w tym przypadku porozumienie zastępuje wyrok.
Terminowe dochodzenie i zrzeczenie się
Powództwo o wykluczenie należy wnieść niezwłocznie, w przeciwnym razie prawo do wykluczenia przepada. Istniejący powód wykluczenia nie może być przechowywany „na zapas”, ponieważ byłoby to niezgodne z wymogiem niedopuszczalności dalszej współpracy.
Zrzeczenie się prawa do wykluczenia może nastąpić wyraźnie lub w sposób dorozumiany, na przykład jeżeli pomimo znajomości powodu wykluczenia następuje jedynie wypowiedzenie lub dany wspólnik za zgodą pozostałych przejmuje zmienioną pozycję.
Sam upływ czasu nie wystarcza jednak do przyjęcia zrzeczenia się. Decydujące jest, czy zachowanie uprawnionego w dobrej wierze pozwala na wyciągnięcie wniosku, że nie chce on już wykonywać tego prawa.
Ze względu na kolektywny charakter prawa do wykluczenia skuteczne zrzeczenie się może być złożone tylko przez wszystkich wspólnie uprawnionych do wniesienia powództwa wspólników.
Wspólne powództwo pozostałych wspólników
Powództwo o wykluczenie należy wnieść przez wszystkich pozostałych wspólników wspólnie.
Jeżeli brakuje współdziałania choćby jednego uprawnionego, powództwo należy oddalić.
Powodowie tworzą współuczestnictwo konieczne. Regulacja odpowiada tej przy odebraniu uprawnień do zarządzania lub reprezentacji.
Więcej na temat odebrania uprawnień do zarządzania lub reprezentacji przeczytasz tutaj.
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „Professionelle anwaltliche Begleitung ist bei einer Ausschlussklage unerlässlich, sie schafft Klarheit, minimiert Haftungsrisiken und sichert die wirtschaftliche Handlungsfähigkeit der Gesellschaft.“
Obowiązek współdziałania
Z obowiązku lojalności wspólników wynika, że pojedynczy wspólnik w pewnych okolicznościach może być zobowiązany do współdziałania w powództwie o wykluczenie. Jeżeli odmawia on tego, można go pozwać o zgodę na wniesienie powództwa, to powództwo o zgodę można połączyć z powództwem o wykluczenie. Dopiero prawomocne skazanie odmawiającego wspólnika zastępuje jego współdziałanie.
Jednakże obowiązek współdziałania nie istnieje automatycznie przy każdym powodzie wykluczenia. Taki obowiązek współdziałania powstaje tylko wtedy, gdy nieuczestniczenie wspólnika byłoby nadużyciem prawa, tzn. jego odmowa jest oczywiście bezzasadna i służy jedynie zablokowaniu wykluczenia, chociaż przesłanki są jednoznacznie spełnione.
Wielu pozwanych i żądania ewentualne
Powództwo o wykluczenie może być skierowane przeciwko jednemu lub kilku wspólnikom, niezależnie od tego, czy powody wykluczenia są identyczne, czy jedynie powiązane rzeczowo. Jeżeli powództwo przeciwko choćby jednemu pozwanemu okaże się bezzasadne, należy je oddalić w całości, ponieważ w tym przypadku brakuje koniecznego współdziałania po stronie powodów.
Żądanie pozwu brzmi zawsze o wykluczenie pozwanego. Można je połączyć z ewentualnym wnioskiem o rozwiązanie spółki lub o odebranie uprawnień do zarządzania.
Dopuszczalna jest również kombinacja z powództwem o rozwiązanie jako żądaniem głównym lub ewentualnym.
Skutki prawne wykluczenia
Z prawomocnością wyroku o wykluczeniu:
- dany wspólnik występuje ze spółki,
- do tego czasu zachowuje swoje prawa i obowiązki członkowskie, o ile nie istnieją żadne środki tymczasowe
Jeżeli pozostanie tylko jeden wspólnik, automatycznie następuje sukcesja uniwersalna: cały majątek spółki przechodzi na ostatniego wspólnika.
Korzyści z pomocy prawnej
Wykluczenie wspólnika jest prawnie złożone i wiąże się z poważnym ryzykiem, zwłaszcza przy ocenie ważnego powodu, prawidłowym wniesieniu powództwa i dotrzymaniu terminów. Już drobne błędy formalne lub niewystarczające uzasadnienia mogą prowadzić do oddalenia powództwa.
Pomoc prawna jest zatem niezbędna, aby precyzyjnie zbadać przesłanki prawne, strategicznie przygotować postępowanie i uniknąć strat gospodarczych.
