Deskundigen
Deskundigen hebben een belangrijke functie in strafzaken. Ze worden ingeschakeld wanneer juridische kennis alleen niet volstaat. Rechtbanken en openbare aanklagers doen een beroep op hen om medische, technische of economische vraagstukken betrouwbaar te laten ophelderen. Het Wetboek van Strafvordering definieert de deskundige in § 125 Z 1 StPO.
De deskundige verzamelt vakinhoudelijk relevante feiten en trekt daaruit navolgbare conclusies. Zijn rapport moet de rechtbank helpen complexe feiten te begrijpen en juridisch correct te beoordelen. In veel procedures bepaalt deze deskundige inschatting de verdere voortgang doorslaggevend.
Deskundigen worden aangesteld wanneer specifieke vakkennis vereist is waarover de opsporingsautoriteiten zelf niet beschikken. De deskundige onderzoekt de relevante feiten en legt zijn bevindingen uit. Zijn rapport vormt de professionele basis voor de juridische beoordeling.
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „De rechtbank mag zich niet onttrekken aan vakinhoudelijke vragen, maar moet deze laten ophelderen door geschikte deskundigen.“
Deskundigen in de hoofdprocedure
In de hoofdprocedure stelt uitsluitend de rechtbank deskundigen aan. Noch het openbaar ministerie, noch andere procespartijen kunnen zelfstandig een deskundige inschakelen. De rechtbank beslist alleen of en welke deskundige nodig is. Hiermee wordt gewaarborgd dat de professionele beoordeling onafhankelijk plaatsvindt en gericht is op de specifieke behoeften van de procedure.
De rechtbank schakelt een deskundige in wanneer zij bepaalde feiten zonder specifieke vakkennis niet betrouwbaar kan beoordelen. Het is niet van belang of individuele rechters over de betreffende kennis beschikken. Doorslaggevend is alleen of de rechtbank als geheel een betrouwbare professionele beoordeling kan maken. Indien hierover twijfel bestaat, moet de rechtbank een deskundige aanstellen.
De aanstelling gebeurt ambtshalve of op verzoek van een procespartij. Beklaagden, verdedigers of het openbaar ministerie kunnen verzoeken om een deskundige in te schakelen. Over dit verzoek beslist echter altijd de rechtbank. Deze beoordeelt of het gevraagde deskundigenbewijs noodzakelijk is voor de opheldering van de feiten of dat de aanwezige bewijsmiddelen volstaan.
Tijdens de hoofdverhandeling roept de rechtbank deskundigen individueel op en hoort hen in aanwezigheid van alle procespartijen. De rechtbank voert hun ondervraging in principe uit volgens dezelfde regels die ook gelden voor andere bewijsvergaring. Belangrijk hierbij is dat alleen door de rechtbank aangestelde deskundigen bevoegd zijn om bindende professionele conclusies te trekken. Persoonlijke inschattingen of privémeningen hebben geen bewijskracht.
Deskundigen mogen aanwezig zijn bij het verhoor van beklaagden en getuigen. Hierdoor kunnen zij de verklaringen beter volgen, verbanden herkennen en gerichte vragen stellen. Bovendien kunnen zij commentaar geven op de resultaten van de bewijsprocedure, voor zover dit relevant is voor hun vakgebied.
Vragen aan de deskundige
Procespartijen mogen de verklaringen van de deskundige kritisch bevragen. Zij kunnen hem confronteren met afwijkende wetenschappelijke opvattingen en gerichte twijfels over zijn conclusies uiten. Deze aanpak is toegestaan en behoort tot een adequate verdediging. De deskundige moet deze vragen beantwoorden en zijn inschatting professioneel onderbouwen.
Indien de deskundige niet onmiddellijk in staat is om op dergelijke bezwaren te reageren, kan de rechtbank de hoofdverhandeling onderbreken of verdagen. Dit geldt in ieder geval wanneer niet reeds duidelijk wordt dat de deskundige de noodzakelijke professionele bekwaamheid mist. De procedure moet hem de mogelijkheid bieden om zich inhoudelijk met de aangevoerde argumenten bezig te houden.
Blijven na deze discussie twijfels over de professionele conclusies bestaan en kan de deskundige deze niet wegnemen, dan moet de rechtbank reageren. In dit geval schakelt zij een andere deskundige in. Het doel is om een solide professionele basis te creëren voor de rechterlijke beslissing en tegenstrijdige inschattingen op te helderen.
Rapporten
Schriftelijke rapporten van door de rechtbank aangestelde deskundigen mag de rechtbank in principe niet zomaar voorlezen. Doorslaggevend is de mondelinge presentatie van het rapport tijdens de hoofdverhandeling. Het schriftelijke rapport wordt alleen in overweging genomen als de deskundige er tijdens zijn voordracht uitdrukkelijk naar verwijst en het daarmee onderdeel maakt van zijn mondelinge uiteenzettingen. Ook andere schriftelijke stukken mogen niet worden gebruikt om de inhoud van een rapport indirect in de procedure in te voeren.
Particuliere rapporten, die door procespartijen worden ingediend, hebben een aanzienlijk beperkte betekenis. De rechtbank hoeft ze noch aan het dossier toe te voegen, noch voor te lezen. Ze dienen in de eerste plaats om twijfels over de verklaringen van de door de rechtbank aangestelde deskundige aan te tonen of gerichte vragen voor te bereiden. Een zelfstandige bewijskracht hebben ze echter niet.
Verplichte inschakeling van bepaalde deskundigen
In bepaalde strafzaken moet de rechtbank verplicht een deskundige inschakelen.
Dit geldt onder andere wanneer het gaat om de mogelijke plaatsing van een persoon in een gespecialiseerde instelling. In dergelijke gevallen beslist de rechtbank niet alleen over schuld, maar ook over de gevaarlijkheid en de psychische toestand van de betrokkene. Deze vragen kan de rechtbank zonder professionele ondersteuning niet betrouwbaar beantwoorden. Daarom schakelt zij verplicht een deskundige op het gebied van psychiatrie in.
Sebastian RiedlmairHarlander & Partner Rechtsanwälte „Een particulier rapport vervangt geen gerechtelijk rapport, maar kan het wel effectief in twijfel trekken.“
Onpartijdigheid en professionele bekwaamheid
Deskundigen moeten onafhankelijk en onpartijdig zijn. Voor hen gelden dezelfde beginselen als voor rechters en andere procespartijen. Indien er twijfel bestaat over hun onbevooroordeeldheid of hun professionele bekwaamheid, mag de rechtbank hen niet langer inschakelen. Zij moet in dergelijke gevallen uit eigen beweging handelen of reageren op de betreffende bezwaren.
Alleen de omstandigheid dat een deskundige reeds in het vooronderzoek actief was, vormt echter nog geen grond voor partijdigheid. Doorslaggevend is veeleer of er concrete aanwijzingen zijn dat de deskundige niet langer onbevooroordeeld of onvoldoende gekwalificeerd is. De rechtbank moet deze vraag zorgvuldig onderzoeken, aangezien het rapport aanzienlijke invloed kan hebben op de besluitvorming.
Particuliere deskundigen
Beklaagden hebben het recht zich professioneel te laten ondersteunen. Zij mogen voor het verhoor van een door de rechtbank aangestelde deskundige een eigen deskundige persoon inschakelen. Hierdoor krijgt de verdediging de mogelijkheid om professionele verklaringen direct te bevragen en kritisch te begeleiden.
Particuliere rapporten nemen in strafzaken een bijzondere positie in. In principe hoeft de rechtbank dergelijke rapporten noch aan het dossier toe te voegen, noch in de hoofdverhandeling voor te lezen. Ze dienen in de eerste plaats als middel ter voorbereiding van gerichte vragen of bewijsaanvragen. Indien de rechtbank er toch voor kiest een particulier rapport in overweging te nemen en in de hoofdverhandeling voor te lezen, wordt het onderdeel van de bewijsprocedure.
Uw voordelen met juridische ondersteuning
Juridische ondersteuning zorgt ervoor dat professionele rapporten niet ongecontroleerd blijven en uw rechten worden gewaarborgd.
Tijdens de hoofdverhandeling zorgt juridische ondersteuning ervoor dat het rapport kritisch wordt bevraagd. De verdediger bereidt de ondervraging zorgvuldig voor, legt tegenstrijdigheden bloot en vraagt om navolgbare onderbouwingen.
- Kritische bevraging van rapporten
- Juridische zekerheid
- Begeleiding tijdens de gehele procedure
