Biegli
Biegli pełnią w postępowaniu karnym ważną funkcję. Są angażowani zawsze wtedy, gdy sama wiedza prawnicza nie wystarcza. Sądy i prokuratura korzystają z ich usług, aby w sposób wiarygodny wyjaśnić kwestie medyczne, techniczne lub gospodarcze. Kodeks postępowania karnego definiuje biegłego w § 125 Z 1 StPO.
Biegły ustala merytorycznie istotne fakty i wyciąga z nich zrozumiałe wnioski. Jego opinia ma pomóc sądowi zrozumieć złożone stany faktyczne i ocenić je prawnie w sposób prawidłowy. W wielu postępowaniach ta merytoryczna ocena decydująco wpływa na dalszy przebieg sprawy.
Biegli są powoływani, gdy wymagana jest specjalistyczna wiedza, którą organy ścigania same nie dysponują. Biegły bada istotny stan faktyczny i wyjaśnia swoje wyniki. Jego opinia dostarcza merytorycznej podstawy do prawnej oceny.
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „Sąd nie może uchylać się od kwestii merytorycznych, lecz musi je wyjaśnić przez odpowiednich biegłych.“
Biegli w postępowaniu głównym
W postępowaniu głównym wyłącznie sąd powołuje biegłych. Ani prokuratura, ani inni uczestnicy postępowania nie mogą samodzielnie wyznaczyć biegłego. Sąd decyduje wyłącznie o tym, czy i który biegły jest potrzebny. W ten sposób zapewnia, że merytoryczna ocena następuje niezależnie i orientuje się na konkretnych potrzebach postępowania.
Sąd korzysta z biegłego, gdy nie może wiarygodnie ocenić określonych faktów bez specjalistycznej wiedzy. Nie ma znaczenia, czy poszczególni sędziowie dysponują odpowiednią wiedzą. Decydujące jest wyłącznie to, czy sąd jako całość może dokonać pewnej merytorycznej oceny. Jeśli istnieją co do tego wątpliwości, sąd musi powołać biegłego.
Powołanie następuje albo z urzędu, albo na wniosek uczestnika postępowania. Oskarżeni, obrońcy lub prokuratura mogą wnioskować o powołanie biegłego. O tym wniosku zawsze jednak decyduje sąd. Bada on, czy wnioskowany dowód z opinii biegłego jest konieczny do wyjaśnienia stanu faktycznego, czy też wystarczają dostępne środki dowodowe.
W rozprawie głównej sąd wzywa biegłych pojedynczo i przesłuchuje ich w obecności wszystkich uczestników postępowania. Sąd prowadzi ich przesłuchanie zasadniczo według tych samych zasad, które obowiązują również przy innych czynnościach dowodowych. Ważne jest przy tym, że tylko sądowo powołani biegli są uprawnieni do wyciągania wiążących wniosków merytorycznych. Osobiste oceny lub prywatne opinie nie mają wartości dowodowej.
Biegli mogą być obecni podczas przesłuchania oskarżonych i świadków. Dzięki temu mogą lepiej śledzić zeznania, rozpoznawać związki i zadawać celne pytania. Ponadto mogą ustosunkować się do wyników postępowania dowodowego, o ile jest to istotne dla ich dziedziny.
Pytania do biegłego
Uczestnicy postępowania mogą krytycznie kwestionować zeznania biegłego. Mogą konfrontować go z odmiennymi poglądami naukowymi i celowo wskazywać wątpliwości co do jego wniosków. Takie postępowanie jest dopuszczalne i należy do rzeczowej obrony. Biegły musi odpowiadać na te pytania i merytorycznie uzasadnić swoją ocenę.
Jeśli biegły nie jest w stanie natychmiast zareagować na takie zarzuty, sąd może przerwać lub odroczyć rozprawę główną. Dotyczy to w każdym przypadku sytuacji, gdy nie staje się już oczywiste, że biegłemu brakuje niezbędnych kompetencji merytorycznych. Postępowanie ma dać mu możliwość rzeczowego ustosunkowania się do przedstawionych argumentów.
Jeśli po tej konfrontacji nadal pozostają wątpliwości co do wniosków merytorycznych i biegły nie może ich rozwiać, sąd musi zareagować. W takim przypadku powołuje kolejnego biegłego. Celem jest stworzenie solidnej merytorycznej podstawy dla orzeczenia sądowego i wyjaśnienie sprzecznych ocen.
Opinie
Pisemnych opinii sądowo powołanych biegłych sąd zasadniczo nie może po prostu odczytać. Miarodajne jest ustne przedstawienie opinii w rozprawie głównej. Pisemna opinia jest uwzględniana tylko wtedy, gdy biegły w ramach swojego wystąpienia wyraźnie się na nią powołuje i tym samym czyni ją częścią swoich ustnych wywodów. Również innych dokumentów nie wolno używać do pośredniego wprowadzenia treści opinii do postępowania.
Opinie prywatne przedstawiane przez uczestników postępowania mają wyraźnie ograniczone znaczenie. Sąd nie musi ich ani dołączyć do akt, ani odczytać. Służą one przede wszystkim do wskazania wątpliwości co do zeznań sądowo powołanego biegłego lub przygotowania celnych pytań. Nie wywierają jednak samodzielnego skutku dowodowego.
Obowiązkowe powołanie określonych biegłych
W określonych postępowaniach karnych sąd musi obowiązkowo powołać biegłego.
Dotyczy to między innymi sytuacji, gdy chodzi o możliwe umieszczenie osoby w specjalistycznym zakładzie. W takich przypadkach sąd decyduje nie tylko o winie, ale także o niebezpieczeństwie i stanie psychicznym danej osoby. Tych kwestii sąd nie może wiarygodnie rozstrzygnąć bez wsparcia merytorycznego. Dlatego obowiązkowo powołuje biegłego z zakresu psychiatrii.
Sebastian RiedlmairHarlander & Partner Rechtsanwälte „Opinia prywatna nie zastępuje opinii sądowej, ale może ją skutecznie zakwestionować.“
Bezstronność i kompetencje merytoryczne
Biegli muszą być niezależni i bezstronni. Obowiązują ich te same zasady co sędziów i innych uczestników postępowania. Jeśli istnieją wątpliwości co do ich bezstronności lub kompetencji merytorycznych, sąd nie może ich dalej angażować. Musi w takich przypadkach działać z urzędu lub reagować na odpowiednie zarzuty.
Sam fakt, że biegły działał już w postępowaniu przygotowawczym, nie uzasadnia jeszcze stronniczości. Decydujące jest raczej to, czy istnieją konkretne przesłanki wskazujące, że biegły nie jest już bezstronny lub nie jest wystarczająco wykwalifikowany. Sąd musi tę kwestię starannie zbadać, ponieważ opinia może mieć znaczny wpływ na podejmowanie decyzji.
Biegli prywatni
Oskarżeni mają prawo do wsparcia merytorycznego. Mogą do przesłuchania sądowo powołanego biegłego powołać własną osobę kompetentną. Dzięki temu obrona otrzymuje możliwość bezpośredniego kwestionowania wypowiedzi merytorycznych i krytycznego ich śledzenia.
Opinie prywatne zajmują w postępowaniu karnym szczególną pozycję. Zasadniczo sąd nie musi takich opinii ani dołączać do akt, ani odczytywać w rozprawie głównej. Służą one przede wszystkim jako środek do przygotowania celnych pytań lub wniosków dowodowych. Jeśli sąd mimo to zdecyduje się uwzględnić opinię prywatną i odczytać ją w rozprawie głównej, staje się ona częścią postępowania dowodowego.
Korzyści z pomocy prawnej
Wsparcie adwokackie zapewnia, że opinie merytoryczne nie pozostają niesprawdzone i Państwa prawa są chronione.
W rozprawie głównej wsparcie adwokackie zapewnia, że opinia jest krytycznie kwestionowana. Obrońca starannie przygotowuje przesłuchanie, odkrywa sprzeczności i żąda zrozumiałych uzasadnień.
- Krytyczne kwestionowanie opinii
- Bezpieczeństwo prawne
- Towarzyszenie przez cały proces
