AB vatandaşlarının ve eşdeğer statüdeki kişilerin istihdamı
- Eşdeğer statüdeki kişiler
- Hukuki dayanak olarak işçilerin serbest dolaşımı
- Avusturya’da istihdam için şartlar
- Çalışma hukukuna ilişkin izinler
- İkamet hukukuna ilişkin çerçeve koşullar
- Sosyal güvenlik hukuku bakımından sınıflandırma
- Masraflar ve Ücretler
- Bildirim ve belgelendirme yükümlülükleri
- Avukatlık Desteğiyle Avantajlarınız
- Sıkça Sorulan Sorular – SSS
AB vatandaşlarının (Birlik vatandaşlarının) ve eşdeğer statüdeki kişilerin istihdamı, bu kişilerin Avusturya’da işçi olarak bağımlı bir çalışma yürütmesi hâlinde söz konusudur. Bunun dayanağı, işgücü piyasasına serbest erişimi mümkün kılan, Birlik hukuku ile güvence altına alınmış işçilerin serbest dolaşımıdır. Eşdeğer statüdeki kişiler arasında özellikle, Avusturya işgücü piyasasına erişimde Birlik vatandaşlarıyla büyük ölçüde aynı statüye sahip olan AEA ülkeleri vatandaşları ile İsviçre vatandaşları yer alır. Birlik vatandaşları bakımından, Yabancıların İstihdamı Kanunu, işçilerin serbest dolaşımı kapsamına girdikleri ölçüde uygulanmaz. Buna karşılık İsviçre vatandaşları için eşdeğerlik doğrudan Birlik hukukundan değil, uluslararası anlaşmalardan ve bunların Avusturya’daki uygulanmasından kaynaklanır; bu nedenle burada AuslBG’nin tamamen uygulanmamasıyla genel bir eşitleme yapılmamalıdır. Ancak işgücü piyasasına serbest erişimden bağımsız olarak, her zaman ikamet hukuku, sosyal güvenlik hukuku ve iş hukuku çerçeve koşullarına uyulması gerekir.
AB vatandaşlarının (Birlik vatandaşlarının) ve eşdeğer statüdeki kişilerin istihdamı, Avusturya’da bağımlı çalışmadır; Birlik vatandaşları için işçilerin serbest dolaşımı, eşdeğer statüdeki kişiler için ise benzer hukuki dayanaklar gereğince kural olarak çalışma izni olmaksızın mümkündür.
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „Birlik vatandaşları için Avusturya işgücü piyasasına erişim kural olarak serbesttir. Hukuki hata çoğu zaman çalışma izninde değil; ikamet, sosyal güvenlik ve belgelendirme konularında ortaya çıkar. “
Eşdeğer statüdeki kişiler
AB vatandaşlarının yanı sıra, belirli kişi grupları da Avusturya işgücü piyasasına benzer bir erişim hakkına sahiptir. Bunlar eşdeğer statüdeki kişiler olarak adlandırılır ve uygulamada büyük önem taşır.
Bu kişiler arasında özellikle şunlar yer alır:
- AEA ülkeleri İzlanda, Norveç ve Lihtenştayn vatandaşları
- İkili anlaşmalar kapsamında İsviçre vatandaşları
Bu kişiler de Avusturya’da kural olarak çalışma izni olmaksızın çalışabilir ve işgücü piyasasına erişimde büyük ölçüde Birlik vatandaşlarıyla aynı konumdadır. AB ve AEA vatandaşları bakımından bu durum doğrudan Avrupa serbest dolaşım hukukundan kaynaklanır. İsviçre vatandaşları bakımından ise eşdeğerlik, ilgili anlaşmalara ve buna uyumlu Avusturya hukuk uygulamasına dayanır. Ancak uygulama açısından bu ayrım önem taşımaz.
Bu kişi gruplarının kapsama alınması, Avrupa işgücü piyasasının AB’nin ötesine genişletilmesini ve ekonomik iş birliğinin kolaylaştırılmasını sağlar.
Üçüncü ülke vatandaşlarından ayrım
AB vatandaşları (Birlik vatandaşları) ile üçüncü ülke vatandaşları arasındaki ayrım, istihdam kurallarının anlaşılması açısından temel önemdedir. Birlik vatandaşları AB hukuku gereğince geniş özgürlüklere sahipken, üçüncü ülke vatandaşlarının istihdamı sıkı bir izin sistemine tabidir.
Temel fark, işgücü piyasasına erişimde ortaya çıkar:
- Birlik vatandaşları çalışma izni olmaksızın çalışabilir
- Üçüncü ülke vatandaşları kural olarak idari makam onayına ihtiyaç duyar
Bir diğer fark, hukuki sistematikte görülür. Üçüncü ülke vatandaşlarında makam, istihdamın caiz olup olmadığını önceden inceler. Birlik vatandaşlarında ise böyle bir ön kontrol yapılmaz; yalnızca genel hükümler çerçevesinde sonradan denetim söz konusudur.
Bu net ayrım, hukuki güvenliği sağlar ve devlet denetiminden tamamen vazgeçmeden, Birlik hukukunun serbest dolaşım ilkesinin etkin biçimde uygulanmasını temin eder.
Hukuki dayanak olarak işçilerin serbest dolaşımı
AB vatandaşlarının ve eşdeğer statüdeki kişilerin istihdamının temel dayanağı, ABİHA m. 45 uyarınca işçilerin serbest dolaşımıdır. Bu, Avrupa Birliği’nin en önemli temel özgürlüklerinden biridir ve Birlik vatandaşlarının her üye devlette işçi olarak bağımlı bir işe başlayabilmesini güvence altına alır.
Somut olarak bu şu anlama gelir: Bir AB vatandaşı, çalışma iznine ihtiyaç duymadan Avusturya’da çalışabilir. Aynı zamanda eşit muamele ilkesi geçerlidir; bu nedenle vatandaşlığa dayalı ayrımcılık yasaktır.
İşçilerin serbest dolaşımı özellikle şunları kapsar:
- işgücü piyasasına serbest erişim
- yerli çalışanlarla aynı çalışma koşulları
- iş yerini serbestçe değiştirme
Bu haklar doğrudan uygulanır; yani önce ulusal hukuka aktarılmaları gerekmez. Avusturya makamları ve mahkemeleri bu hükümleri doğrudan uygulamakla yükümlüdür.
Böylece işçilerin serbest dolaşımı, tek tip bir Avrupa işgücü piyasası oluşturur. Şirketler iş gücünü daha kolay istihdam edebilirken, çalışanlar mesleki fırsatlarını sınır ötesinde değerlendirebilir.
Avusturya’da istihdam için şartlar
AB vatandaşlarının ve eşdeğer statüdeki kişilerin istihdamı hukuken kolaylaştırılmıştır; ancak belirli temel şartlara bağlıdır. İzin gerekmese dahi, istihdamın usulüne uygun ve hukuka uygun şekilde yürütülmesi gerekir.
Başlıca şartlar şunlardır:
- Bir iş sözleşmesinin veya işçiye benzer bir ilişkinin bulunması
- Toplu iş sözleşmesi asgari standartlarına uyulması
- Sosyal güvenliğe kayıt
İşçiye benzerlik şu anlama gelir: Kişi şeklen klasik bir işçi değildir; ancak ekonomik olarak benzer şekilde bağımlı çalışır.
Bunun yanında, özellikle uzun süreli ikametlerde ikamet hukukuna ilişkin hükümler de dikkate alınmalıdır. Bu nedenle istihdam izne tabi olmasa da, birlikte yerine getirilmesi gereken bir dizi hukuki çerçeve koşuluna bağlıdır.
İşçi olarak bağımlı çalışma
İşçilerin serbest dolaşımı anlamında bir istihdam, yalnızca bağımlı bir çalışma yürütüldüğünde söz konusudur. Burada belirleyici olan yalnızca sözleşmedeki adlandırma değil, faaliyetin günlük hayattaki fiilî yürütülüş biçimidir.
Bağımlı çalışmanın tipik özellikleri şunlardır:
- İşletme organizasyonuna dâhil olma
- İşverene karşı talimat bağlılığı
- Şirketin iş araçlarının kullanılması
Diğer göstergeler; uzun bir süre boyunca düzenli çalışma, kişisel çalışma yükümlülüğü ve işverene karşı raporlama yükümlülüğü olabilir. Ayrıca iş gücünden ekonomik olarak kimin yararlandığı sorusu da merkezi bir rol oynar.
Bu nedenle hukuki nitelendirme özellikle önemlidir; çünkü işçilerin serbest dolaşımı yalnızca bağımlı çalışmada doğrudan uygulanır.
Bağımsız faaliyetten ayrım
Bağımlı çalışma ile bağımsız faaliyet arasındaki ayrım merkezi bir rol oynar; çünkü uygulanacak hukuki dayanaklar buna bağlıdır. İşçiler işçilerin serbest dolaşımı kapsamına girerken, bağımsız faaliyet yerleşme özgürlüğü veya hizmet sunma özgürlüğü çerçevesinde değerlendirilir.
Bağımsız faaliyet tipik olarak, kişinin:
- işini kendi sorumluluğunda organize etmesi
- bir talimat ilişkisinin bulunmaması
- kendi ekonomik riskini üstlenmesi
Ancak uygulamada, özellikle görünüşte bağımsız kurgularda sıkça sınır vakalar ortaya çıkar. Bir faaliyet şeklen bağımsız olarak adlandırıldığı hâlde fiilen bir iş ilişkisi gibi yürütülüyorsa, buna sahte bağımsızlık denir.
Bu tür durumlarda makamlar ve mahkemeler fiilî genel tabloyu inceler. Bağımlılığın belirgin özellikleri, diğer eksik özellikleri telafi edebilir. Bu nedenle belirleyici olan her zaman faaliyetin gerçekte nasıl yürütüldüğüdür; sözleşmede nasıl adlandırıldığı değil.
Çalışma hukukuna ilişkin izinler
AB vatandaşları, işçilerin serbest dolaşımından yararlandıkları ölçüde, Yabancıların İstihdamı Kanunu – AuslBG kapsamı dışında tutulduklarından, herhangi bir çalışma izni gerekli değildir. AEA vatandaşları ve İsviçre vatandaşları için de benzer bir işgücü piyasası erişimi, ilgili hukuki dayanaklardan kaynaklanır.
İşgücü piyasasına erişim, işçilerin serbest dolaşımı temelinde, İş Piyasası Hizmeti (AMS) tarafından ön inceleme yapılmaksızın doğrudan gerçekleşir.
Buna rağmen işverenler, tüm genel iş hukuku hükümlerine uyulduğundan emin olmalıdır. Buna özellikle asgari ücret, çalışma süresi düzenlemeleri ve işçi sağlığı ve güvenliği dâhildir. Makamların denetimleri de devam eder; ancak istihdam için önceden bir onay söz konusu değildir.
Sebastian RiedlmairHarlander & Partner Rechtsanwälte „Bu nedenle istihdam izne tabi değildir; ancak hukuktan bağımsız da değildir. Şirketler, hukuki çerçeve koşullarını doğru şekilde uygulama sorumluluğunu taşır. “
İkamet hukukuna ilişkin çerçeve koşullar
AB vatandaşları ve eşdeğer statüdeki kişiler izin olmaksızın çalışabilse de, belirli ikamet hukukuna ilişkin yükümlülüklere tabidir. Bunlar özellikle Avusturya’daki ikamet süresine göre belirlenir.
Üç aydan uzun ikametlerde kayıt belgesi gereklidir. Bu belge, Birlik hukukundan doğan ikamet hakkını teyit eder ve makamlar nezdinde kanıt olarak kullanılır. Önemli husus: Kayıt belgesi, ülkeye girişten itibaren dört ay içinde başvurulmalıdır.
Başvuru serbest şekle tabi değildir. Yetkili ikamet makamına şahsen yapılmalıdır; yetki, Avusturya’daki ikamet yerine göre belirlenir.
İkamet hukukunda temel hususlar şunlardır:
- hukuka uygun giriş ve ikamet
- kayıt belgesine zamanında başvuru
- yetkili makama şahsen başvuru
Buna ek olarak daimi ikamet de merkezi bir rol oynar. AB vatandaşları, Avusturya’da beş yıllık hukuka uygun ve kesintisiz ikamet sonrasında daimi ikamet hakkı kazanır. Bu hak, çalışmaya devam edilip edilmediğinden bağımsızdır.
Sosyal güvenlik hukuku bakımından sınıflandırma
AB vatandaşlarının ve eşdeğer statüdeki kişilerin sosyal güvenlik hukuku bakımından sınıflandırılması, Avrupa koordinasyon kurallarına göre yapılır. Bu düzenlemelerin amacı, çalışan her kişinin sosyal güvenceye sahip olmasını sağlamak ve aynı anda birden fazla ülkede prim ödenmesini önlemektir.
Kural olarak, bir kişi her zaman yalnızca tek bir devletin mevzuatına tabi olur. Avusturya’da istihdamda bu, genellikle Avusturya sosyal güvenlik hukukunun uygulanması sonucunu doğurur.
Temel ilkeler şunlardır:
- İstihdam ülkesinde sigortalılık yükümlülüğü
- Çifte sigortalılığın önlenmesi
- Yerli çalışanlarla eşit muamele
Sınır ötesi durumlar özel önem taşır. Görevlendirmelerde veya birden fazla ülkede çalışmada, hangi sosyal güvenlik sisteminin yetkili olduğu ayrıntılı olarak incelenir. Bu kapsamda A1 belgesi gibi özel kanıtlar kullanılır.
Doğru sosyal güvenlik hukuku sınıflandırması, sağlık sigortası, emeklilik sigortası ve kaza sigortası üzerinde etkileri olduğundan belirleyicidir.
Masraflar ve Ücretler
AB vatandaşlarının ve eşdeğer statüdeki kişilerin istihdamında, işgücü piyasası makamınca bir izin gerekmese dahi, gerekli belgeler için somut harçlar doğar. Bu maliyetler özellikle ikamet hukukuna ilişkin kanıtlar ve idari belgeler ile ilgilidir.
Merkezde, üç aydan uzun ikametlerde zorunlu olan kayıt belgesi yer alır. Bunun düzenlenmesi için 44 € harç alınır.
Daha uzun süreli ikamet sonrasında ayrıca daimi ikamet belgesi için başvuru yapılabilir. Bunun için de 44 € tutarında masraf doğar.
Belgeler için tipik harçlar şunlardır:
- Kayıt belgesi 44 €
- Daimi ikamet belgesi 44 €
- diğer idari harçlar ilgili makama göre somut olayda değişir
AB vatandaşları için diğer klasik “çalışma izinleri” veya ücretli onaylar söz konusu değildir; çünkü işgücü piyasasına erişim izne tabi olmaksızın gerçekleşir.
Bu nedenle belgeler için yapılacak mali harcamalar genel olarak düşük ve açıkça öngörülebilirdir.
Bildirim ve belgelendirme yükümlülükleri
İzne tabi olmayan istihdamda dahi kapsamlı bildirim ve belgelendirme yükümlülükleri bulunmaktadır. Bunlar denetime hizmet eder ve tüm yasal şartlara uyulduğunu güvence altına alır.
Bu yükümlülükler vatandaşlıktan bağımsız olarak geçerlidir ve tüm şirketleri aynı şekilde bağlar. İhlaller hâlinde idari para cezaları ve geriye dönük tahsilatlar söz konusu olabilir.
İstihdam ilişkilerinin bildirilmesi
İstihdam ilişkilerinin bildirilmesi, AB vatandaşlarının ve eşdeğer statüdeki kişilerin usulüne uygun istihdamının temel bir parçasıdır. İzin gerekmese bile işverenler, faaliyetin başlamasını zamanında ve doğru şekilde bildirmelidir.
En önemli yükümlülük, işe başlamadan önce sosyal güvenliğe kayıttır. Bu genellikle elektronik olarak yapılır ve çalışanın ilk iş gününden itibaren sigortalı olmasını sağlar.
Başlıca bildirim yükümlülükleri şunlardır:
- Sosyal güvenliğe kayıt işe başlamadan önce
- İstihdam verilerinin yetkili birimlere bildirilmesi
- İş ilişkisindeki değişikliklerde sürekli güncelleme
Bildirim yalnızca çalışanın güvence altına alınmasına değil, aynı zamanda makamların denetimine de hizmet eder. Hatalar veya ihmaller ağır cezalara yol açabilir.
Yetkili makamlarca ispat ve denetim
Yasal hükümlere uyum, çeşitli makamlar tarafından denetlenir. Amaç, istihdamın hukuka uygun, şeffaf ve doğru şekilde yürütülmesini sağlamaktır.
Bu nedenle işverenler belirli belgeleri her zaman hazır bulundurmalı ve talep üzerine ibraz edebilmelidir. Bunlara özellikle iş ilişkisi, ücretlendirme ve sosyal güvenliğe kayıt ile ilgili kanıtlar dahildir.
Tipik denetim konuları şunlardır:
- faaliyetin fiilî yürütülüş biçimi
- iş hukukuna ilişkin asgari standartlara uyum
- usulüne uygun kayıt ve belgelendirme
Makamlar yalnızca şekli hususları değil, aynı zamanda istihdamın fiilî genel tablosunu da inceler. Özellikle sahte bağımsızlık veya dolanma kurgularından şüphelenildiğinde daha derinlemesine inceleme yapılır.
Özenli belgelendirme, şirketleri hukuki risklere karşı korur ve mevzuata uygun istihdamın ispatını kolaylaştırır.
Avukatlık Desteğiyle Avantajlarınız
AB vatandaşlarının ve eşdeğer statüdeki kişilerin istihdamı ilk bakışta kolay görünse de, ayrıntılarda hızla hukuki riskler ortaya çıkabilir. Özellikle bağımsız ve bağımlı faaliyetin ayrımı, bildirim yükümlülükleri veya AB hukuku ile ulusal hukukun etkileşimi konularında sıkça hata yapılır.
Bir avukat, tüm yükümlülükleri doğru şekilde yerine getirmenizi ve gereksiz risklere girmemenizi sağlar. Neye izin verildiği ve neyin verilmediği konusunda net yanıtlar alır, maliyetli yanlış kararlardan kaçınırsınız.
Somut avantajlar şunlardır:
- İş ilişkileri ve sözleşmelerin hukuka uygun şekilde düzenlenmesi
- Doğru kayıt ve belgelendirme ile cezalardan kaçınma
- İdari süreçler ve denetimlerde destek
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „Avukat desteğiyle hukuki güvenlik sağlarsınız, sorumluluk risklerini azaltırsınız ve asıl işinize odaklanabilirsiniz.“