Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Oświadczenia zdrowotne

Ogólnie rzecz biorąc, przez pojęcie „health claims” rozumie się oświadczenia lub prezentacje dotyczące zdrowia w odniesieniu do żywności, które opisują związek między danym produktem spożywczym lub jego składnikiem a zdrowiem. W rzeczywistości „health claims” sugerują zatem, że dany produkt spożywczy lub jego składnik ma szczególny wpływ na zdrowie (np. wapń jest dobry dla kości itp.).

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Przepisy ogólnounijne

Ponieważ w Unii Europejskiej coraz częściej oznaczano żywność oświadczeniami żywieniowymi i zdrowotnymi i reklamowano ją za pomocą tych oświadczeń, konieczne było zapewnienie konsumentom wysokiego poziomu ochrony i ułatwienie im wyboru poprzez zapewnienie, że produkty znajdujące się w obrocie są bezpieczne i odpowiednio oznakowane. Dlatego na poziomie europejskim obowiązuje rozporządzenie UE nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych. Wprowadzenie tego rozporządzenia miało na celu stworzenie kompleksowej harmonizacji w dziedzinie prawa żywnościowego, a jednocześnie zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów.

Rozporządzenie to ma zastosowanie zarówno do żywności, jak i do suplementów diety, o ile są one wprowadzane do obrotu jako żywność i jako takie są reklamowane. Suplementy diety należy kwalifikować jako „żywność” w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2002/46/WE, jeżeli są one przeznaczone do uzupełniania normalnej diety, stanowią skoncentrowane źródło składników odżywczych lub innych substancji wykazujących efekt odżywczy lub fizjologiczny i są wprowadzane do obrotu w postaci dawek, np. kapsułek lub innych postaci. Rozporządzenie to nie obejmuje kosmetyków ani produktów leczniczych, ponieważ nie są one uważane za żywność.

Zakres zastosowania

Rozporządzenie w sprawie oświadczeń zdrowotnych ma zastosowanie do wszystkich oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych, które są umieszczane w prezentacji handlowej, oznakowaniu (opakowanie i ulotka) oraz w wszelkiego rodzaju reklamach dotyczących żywności i jako takie są przekazywane konsumentom końcowym.

Ma ono również zastosowanie do żywności przeznaczonej dla restauracji, szpitali, szkół, stołówek i podobnych placówek żywienia zbiorowego.

Znaki towarowe, inne nazwy marek i fantazyjne nazwy, które mogą być interpretowane jako oświadczenia żywieniowe lub zdrowotne, a tym samym stwarzać wrażenie, że istnieje pozytywny związek między nazwą a zdrowiem, również wchodzą w zakres stosowania rozporządzenia. Również przekazy zawarte w znakach towarowych lub nazwach muszą być zgodne z kryteriami dopuszczalności określonymi w rozporządzeniu, a zatem w szczególności podlegać zakazowi wprowadzania w błąd i innym ogólnym warunkom dopuszczalności określonym w art. 5–7. Jeżeli treść oświadczenia znaku towarowego lub nazwy jest zgodna z przepisami, tzn. nie jest wprowadzająca w błąd lub nie jest sprzeczna z ogólnymi warunkami stosowania w odniesieniu do danej żywności, znak towarowy lub nazwa może być używana bez urzędowego postępowania zatwierdzającego zgodnie z art. 15–18 rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych, pod warunkiem że jednocześnie stosuje się konkretne oświadczenie żywieniowe lub zdrowotne z list.

Rozporządzenie ma zastosowanie tylko w ograniczonym zakresie.

Oświadczenia żywieniowe

Rozumie się przez to oświadczenia, które stwierdzają, sugerują lub w inny sposób pośrednio wyrażają, że żywność posiada szczególne pozytywne właściwości odżywcze ze względu na energię (wartość energetyczną), którą dostarcza/dostarcza w zmniejszonej lub zwiększonej ilości/nie dostarcza, i/lub ze względu na składniki odżywcze lub inne substancje, które zawiera/zawiera w zmniejszonej lub zwiększonej ilości/nie zawiera.

Przykład:

Oświadczenia zdrowotne

Rozumie się przez to każde oświadczenie, które stwierdza, sugeruje lub w inny sposób pośrednio wyraża, że istnieje związek między kategorią żywności, żywnością lub jednym z jej składników a zdrowiem.

Przykład:

Oświadczenia dotyczące zmniejszenia ryzyka choroby

Rozumie się przez to każde oświadczenie, które stwierdza, sugeruje lub w inny sposób pośrednio wyraża, że spożycie kategorii żywności, żywności lub składnika żywności znacząco zmniejsza czynnik ryzyka rozwoju choroby u ludzi.

Przykład:

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Istotne treści rozporządzenia

Zasadniczo rozporządzenie, oprócz ogólnych zasad, określa warunki, na jakich można składać oświadczenia żywieniowe i zdrowotne dotyczące żywności. Treść lub warunki poszczególnych oświadczeń są częściowo bardzo złożone i niejasne:

Zasady ogólne (art. 3 rozporządzenia HCVO)

Po pierwsze, rozporządzenie ustanawia ogólne zasady, których należy przestrzegać w przypadku wszystkich oświadczeń. Zgodnie z tym, oświadczenia (żywieniowe i/lub zdrowotne)

nie mogą wpływać na decyzję zakupową konsumenta poprzez niepokojące wskazówki, które sugerują ogólną zmianę funkcji organizmu, w taki sposób, że mógłby on sam odnieść z tego korzyść.

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Warunki ogólne (art. 5 rozporządzenia HCVO)

Oprócz ogólnych zasad, rozporządzenie ustanawia ogólne warunki dotyczące oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych. Zgodnie z tym, oświadczenia żywieniowe i zdrowotne mogą być używane tylko wtedy, gdy

Ponadto stosowanie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy można oczekiwać, że przeciętny konsument zrozumie wskazywane pozytywne działanie. Dlatego już na etapie formułowania należy zadbać o to, aby było ono przyjazne dla konsumenta.

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Oznakowanie wartości odżywczej (art. 7 rozporządzenia HCVO)

Do ogólnych zasad i ogólnych warunków, których należy przestrzegać, ostatecznie dołączają się również przepisy dotyczące etykietowania jako warunek. Zgodnie z tym, żywność, która zawiera zarówno oświadczenia żywieniowe, jak i zdrowotne, musi obowiązkowo zawierać etykietę żywieniową.

Rozporządzenie to odnosi się ogólnie do rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/HTML/?uri=CELEX:02011R1169-20180101&from=EN). Zgodnie z art. 30 ust. 1 tego rozporządzenia należy podać wartość energetyczną, zawartość tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, węglowodanów, cukrów, białka i soli.

Ponadto, w przypadku substancji, które są przedmiotem oświadczenia żywieniowego lub zdrowotnego i nie pojawiają się w etykiecie żywieniowej, należy podać odpowiednie ilości w tym samym polu widzenia w bezpośrednim sąsiedztwie tej etykiety żywieniowej. W przypadku suplementów diety, etykietowanie podlega szczególnym wymogom określonym w art. 8 dyrektywy 2002/46/WE (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:02002L0046-20220930&from=EN).

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Szczególne warunki dotyczące oświadczeń żywieniowych (art. 8 i 9 rozporządzenia HCVO)

Art. 8 rozporządzenia stanowi, że oświadczenia żywieniowe są dopuszczalne tylko wtedy, gdy są one określone w załączniku do rozporządzenia w opisanej formie i dodatkowo ogólnie spełniają wymagania rozporządzenia (patrz wyżej: zasady ogólne i warunki, obowiązek oznakowania).

Lista znajdująca się w załączniku stanowi zamkniętą całość. W związku z tym nie wolno już używać oświadczeń, które nie są w niej wymienione. Wspomniany załącznik zawiera ideę harmonizacji, zwłaszcza że poszczególne państwa członkowskie miały różne przepisy dotyczące oświadczeń żywieniowych przed wejściem w życie rozporządzenia.

Nawet jeśli oświadczenia te są uważane za bezpośrednio stosowane i za prawo wyższego rzędu, są to jedynie „wytyczne”. Oświadczenie żywieniowe powinno zatem być zawarte w załączniku w sensie ogólnym, ale nie musi odpowiadać dokładnemu brzmieniu oświadczenia tam zawartego. Do tego złagodzonego zastosowania należy odwołać się do zrozumienia przeciętnego konsumenta. W związku z tym dopuszczalne jest stosowanie synonimów, o ile konsument może rozpoznać związek między oświadczeniem a sformułowaniem zawartym w załączniku. Na przykład zamiast „źródło błonnika” można użyć sformułowania „bogaty w błonnik”.

Lista znajdująca się w załączniku może zostać rozszerzona lub dostosowana przez organ po przeprowadzeniu procedury określonej w rozporządzeniu. Zapewnia to, że informacje są zgodne z najnowszym stanem techniki i nauki.

Porównanie oświadczeń żywieniowych z innymi środkami spożywczymi jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy jest ono dokonywane między środkami spożywczymi tej samej kategorii i z uwzględnieniem szeregu środków spożywczych tej kategorii (art. 9 rozporządzenia).

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Szczególne warunki dotyczące oświadczeń zdrowotnych (art. 10 i nast. rozporządzenia HCVO)

Oświadczenia zdrowotne są zabronione, jeśli nie spełniają ogólnych wymogów (patrz ponownie powyżej) i szczególnych wymogów (patrz poniżej) tego rozporządzenia. Ponadto oświadczenia zdrowotne muszą być zawarte w wykazie zatwierdzonych oświadczeń (zgodnie z art. 13 i 14).

Takie oświadczenia mogą być zatem formułowane tylko wtedy, gdy oznakowanie lub, w przypadku braku takiego oznakowania, prezentacja żywności i reklama żywności zawierają następujące dodatkowe informacje:

Na przykład należy podać, czy zakłada się, że dany efekt zostanie osiągnięty, jeśli dany produkt spożywczy jest spożywany tylko raz dziennie, czy też kilka razy w ciągu dnia. Ponadto informacja nie może zachęcać do nadmiernego spożycia danego produktu spożywczego ani przedstawiać go w pozytywnym świetle. W przypadkach, w których nie można tego osiągnąć, należy zrezygnować z oświadczenia zdrowotnego.

Wszystkie te informacje muszą być częścią etykiety. Jeśli brakuje takiego oznakowania, muszą one być częścią prezentacji produktu spożywczego i reklamy żywności. Jeśli na przykład w ogólnej reklamie produktu spożywczego stosuje się oświadczenie zdrowotne (np. mięso, produkty mleczne itp.), które nie odnosi się do konkretnego produktu, wówczas te obowiązkowe informacje muszą pojawić się w reklamie i prezentacji tego produktu spożywczego.

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Digresja:

Prezentacja: „Rozumie się przez to w szczególności formę, wygląd, opakowanie, sposób jego ułożenia oraz otoczenie, w którym jest oferowany do sprzedaży.

Niespecyficzne (zdrowotne) oświadczenia, które obiecują korzystny wpływ na zdrowie i ogólne samopoczucie, są dopuszczalne tylko wtedy, gdy towarzyszy im specjalne oświadczenie zawarte w wykazie zgodnie z art. 13 lub art. 14. Podstawą tego przepisu jest to, że takie oświadczenia mają charakter ryczałtowy z ogólnym sposobem formułowania. Jest to zatem tak zwane „rozwiązanie kombinowane”.

Przykłady niespecyficznych oświadczeń zdrowotnych to:

W każdym razie niedopuszczalne są oświadczenia zdrowotne (art. 12),

Inne oświadczenia zdrowotne niż oświadczenia dotyczące zmniejszenia ryzyka choroby oraz inne niż dotyczące rozwoju i zdrowia dzieci (art. 13 rozporządzenia HCVO)

Na podstawie tych przepisów Komisja sporządziła wspólnotowy wykaz oświadczeń zdrowotnych wraz z wymaganymi warunkami regulującymi ich stosowanie (tzw. wykaz art. 13). Oświadczenia zdrowotne (inne) wymienione we wspomnianym wykazie mogą być zatem stosowane. Są to oświadczenia, które

opisują lub do nich odwołują.

Wspomniane odniesienia nie wymagają zatem wyraźnej procedury zatwierdzania (patrz niżej), lecz zamiast tego, aby zostać włączone do tzw. listy z art. 13 (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:02012R0432-20210517&from=EN) (obecnie ostatnia obowiązująca wersja), muszą spełniać wyżej wymienione wymogi merytoryczne, a także przedstawić dowody naukowe i odpowiadać wymaganiom zrozumienia przez konsumenta.

Uzupełnienia do tego wykazu mogą być jednak wnioskowane przez każdego w drodze uproszczonej procedury zatwierdzania (art. 18), o ile te pożądane oświadczenia opierają się na nowych dowodach naukowych. Wyjątkiem są jednak oświadczenia dotyczące rozwoju i zdrowia dzieci, które są zatwierdzane zgodnie z procedurą określoną w art. 15, 16, 17 i 19 (procedura indywidualnego zatwierdzania) (patrz poniżej). Również z inicjatywy Komisji lub na wniosek państwa członkowskiego można zmienić wspomniany wykaz, z uwzględnieniem procedury regulacyjnej zgodnie z art. 25 ust. 3 rozporządzenia. Wspomniana uproszczona procedura zatwierdzania (którą każdy może wszcząć) odpowiada w swojej podstawowej strukturze bardziej rygorystycznej procedurze indywidualnego zatwierdzania (patrz poniżej oświadczenia zgodnie z art. 14 rozporządzenia) zgodnie z art. 15–17 rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych. Najważniejsza różnica w skróconej procedurze decyzyjnej polega na tym, że Komisja ma wyłączne prawo do podejmowania decyzji. Podczas gdy w przypadku indywidualnego zatwierdzania zgodnie z art. 15 i nast. wniosek jest rozpatrywany w procedurze regulacyjnej z kontrolą zgodnie z art. 2, tutaj Komisja po pozytywnej opinii EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) podejmuje decyzję samodzielnie w ciągu 2 miesięcy.

Informacje dotyczące zmniejszenia ryzyka choroby oraz informacje dotyczące rozwoju i zdrowia dzieci (art. 14 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006)

Rozporządzenie reguluje również procedurę zatwierdzania oświadczeń zdrowotnych dotyczących zmniejszenia ryzyka chorób, a także oświadczeń dotyczących rozwoju i zdrowia dzieci.

Są to oświadczenia, w których dany środek spożywczy jest reklamowany jako zmniejszający określone ryzyko choroby lub mający pozytywny wpływ na rozwój i zdrowie dzieci.

Przykład: „Regularne spożywanie witaminy E zmniejsza ryzyko zachorowania na miażdżycę”.

W przypadku tych oświadczeń rozporządzenie przewiduje procedury indywidualnego zatwierdzania zgodnie z art. 15 i nast. rozporządzenia. Zatwierdzenie tych oświadczeń nie następuje zatem poprzez (automatyczne) włączenie do wspólnotowego wykazu zgodnie z art. 13 ust. 3 rozporządzenia, jak ma to miejsce w przypadku innych oświadczeń zdrowotnych. Oprócz wymogu zatwierdzenia, oświadczenia te muszą oczywiście spełniać również ogólne zasady i warunki (patrz powyżej).

Oświadczenia dotyczące zmniejszenia ryzyka choroby mogą być zatem składane tylko wtedy, gdy w celu ich użycia wszczęto i zatwierdzono procedurę zatwierdzania w celu włączenia do wykazu.

Oprócz wykazu art. 13 istnieją zatem również wykazy zatwierdzonych oświadczeń, które odnoszą się do zmniejszenia ryzyka choroby. Wynikają one z rozporządzeń nr 1226/2014 i nr 1228/2014. Link do rozporządzenia 1228/2014: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014R1228&from=DE.

Link do rozporządzenia 1226/2014: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014R1226&from=DE

Dodatkowo do tej (procedury zatwierdzania) i ogólnych wymagań, oznakowanie lub, w przypadku jego braku, prezentacja środków spożywczych i reklama środków spożywczych muszą zawierać oświadczenie, że choroba wymieniona w oświadczeniu zależy od wielu czynników i zmiana jednego z tych czynników może mieć pozytywny wpływ lub nie.

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Procedura zatwierdzania

Indywidualna procedura zatwierdzania jest podzielona na trzy etapy:

Wniosek o indywidualne zatwierdzenie składa się na podstawie rozporządzenia UE w sprawie przejrzystości od dnia 29.03.2021 r. wyłącznie drogą elektroniczną za pośrednictwem nowej platformy e-Submission (ESFC). W każdym formularzu wniosku można wnioskować jedynie o zatwierdzenie stosowania oświadczenia zdrowotnego. Ponadto dopuszczalne jest jedynie przedstawienie związku między dokładnie zdefiniowanym działaniem zdrowotnym na reklamowany produkt spożywczy lub kategorię żywności lub składnik odżywczy lub substancję.

Odniesienia do ogólnych, niespecyficznych korzyści płynących ze składnika odżywczego lub żywności dla zdrowia w ogóle lub samopoczucia związanego ze zdrowiem są zgodne z art. 10 ust. 3 rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych (HCVO) dopuszczalne tylko wtedy, gdy towarzyszy im specjalne oświadczenie zdrowotne zawarte w jednym z wykazów zgodnie z art. 13 lub 14 (patrz już powyżej).

Od decyzji Komisji (tj. w przypadku odrzucenia lub ustalenia nieproporcjonalnych wymogów) wnioskodawcy przysługuje środek prawny w postaci skargi o stwierdzenie nieważności w rozumieniu art. 263 TFUE (dawny art. 230 ust. 4 TWE) do Sądu Pierwszej Instancji (Sądu). Określony w prawie Unii termin wniesienia skargi wynosi dwa miesiące i może zostać przedłużony o kolejne 10 dni zgodnie z przepisami regulaminu postępowania przed Sądem Pierwszej Instancji.

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Rejestr wspólnotowy UE (art. 20 rozporządzenia HCVO)

Komisja prowadzi rejestr wspólnotowy. Ma on na celu zapewnienie przeglądu wszystkich zatwierdzonych i odrzuconych oświadczeń zdrowotnych i żywieniowych. Zawiera zatem informacje dotyczące

Link do rejestru: https://ec.europa.eu/food/safety/labelling_nutrition/claims/register/public/?event=register.home

Informacje ogólne dotyczące stosowania/formułowania oświadczeń w rozumieniu rozporządzenia HCVO

Pierwszy krok

Jeśli planuje się opatrzenie produktu oświadczeniem żywieniowym i/lub zdrowotnym, zaleca się najpierw zapoznać się z istniejącym rejestrem wspólnotowym i wykazami. Wykaz dopuszczalnych oświadczeń żywieniowych znajduje się powyżej w pkt. 2.2.3.

Zatwierdzone oświadczenia zdrowotne zarejestrowane w rejestrze mogą być używane w dowolnym momencie, z uwzględnieniem warunków stosowania lub ewentualnych ograniczeń dotyczących danego produktu. Należy jednak zawsze uwzględniać ogólne zasady i warunki, a także obowiązek etykietowania.

Należy również pamiętać, że stosowanie niezatwierdzonych oświadczeń jest generalnie zabronione. Ponadto wszystkie (zatwierdzone) oświadczenia zdrowotne mogą być składane wyłącznie w odniesieniu do tych produktów spożywczych, kategorii żywności lub składników odżywczych, dla których zostały pierwotnie zatwierdzone, a w żadnym wypadku dla produktów, które je zawierają.

Przykład:

Niedopuszczalne byłoby zatem następujące oświadczenie zdrowotne: „Produkt X przyczynia się do utrzymania zdrowych zębów”. Dopuszczalne byłoby w tym sensie: „Produkt X zawiera witaminę D i wapń, które przyczyniają się do utrzymania zdrowych zębów”.

Niedopuszczalne: „Szklanka soku pomarańczowego przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia”. Dopuszczalne: „Witamina C w szklance soku pomarańczowego przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia”. (Teufer, GRUR-Prax 2012, 476/477 za OLG Bamberg).

Jeśli poszukiwane oświadczenie nie jest ani zatwierdzone, ani odrzucone, ani nie można go znaleźć w całej bazie danych, to oznacza to, że to oświadczenie najwyraźniej nie zostało jeszcze przez nikogo zgłoszone do zatwierdzenia. Takich oświadczeń nie wolno wtedy używać. Jeśli jednak dysponuje się obszernymi badaniami naukowymi, które potwierdzają działanie, to informacje te można zgłosić w drodze procedury zatwierdzania.

Formułowanie

Jeśli oświadczenia zostały już zatwierdzone, sformułowanie dla nich znajduje się w drugiej kolumnie tabeli wspólnotowego wykazu.

Z tego sformułowania ma wynikać naukowo udowodniony wpływ środka spożywczego lub określonego składnika odżywczego na zdrowie człowieka.

Pytanie, czy dopuszczalne jest odstępstwo od tego wyraźnego sformułowania. W motywie 9 rozporządzenia 432/2012 (dotyczącym wykazu art. 13) ustawodawca stwierdza, że rozporządzenie ma na celu zapewnienie, aby oświadczenia zdrowotne były prawdziwe, jasne, wiarygodne i pomocne dla konsumenta. Sformułowanie i prezentacja oświadczeń należy oceniać w tym kontekście. Eksperci prawni wyciągają z tego ustępu wniosek, że pewna elastyczność poszczególnych oświadczeń jest prawdopodobnie dopuszczalna. Tak długo, jak poprawia to zrozumiałość dla przeciętnego konsumenta. Należy jednak w każdym przypadku uwzględnić różne grupy docelowe konsumentów, a także różnice językowe i kulturowe. Ostatecznie decydujące znaczenie ma to, aby sformułowanie w swojej treści odpowiadało temu, które znajduje się w rejestrze wspólnotowym.

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja

Doradztwo prawne / Reprezentacja prawna

Chętnie udzielimy Państwu wsparcia we wszystkich kwestiach prawnych związanych z rozporządzeniem w sprawie oświadczeń zdrowotnych. W ramach bezpłatnej wstępnej konsultacji chętnie omówimy z Państwem idealne podejście do Państwa pytań prawnych.

Wybierz preferowany termin:Bezpłatna pierwsza konsultacja