Orgaantransplantatie
Orgaantransplantatie
In Oostenrijk is orgaantransplantatie wettelijk duidelijk geregeld: De Orgaantransplantatiewet (OTPG) vormt hiervoor de juridische basis. Aanvullend regelt de Weefselzekerheidswet (GSG) op vergelijkbare wijze de afname en het gebruik van weefsel en cellen.
Beide wetten waarborgen een veilige en ethisch verantwoorde omgang met organen en weefsel in de medische sector.
Voorziening
De ontvangers en in het geval van een levende donatie ook de donoren dienen voor de orgaantransplantatie essentiële zaken te regelen:
- Testament voor het regelen van de nalatenschap
- Volmacht voor het regelen van vertegenwoordiging
- Wilsverklaring voor het regelen van de gewenste behandelingen
- Uitvaartbeschikking voor het regelen van de wijze van uitvaart
Hiermee worden de nabestaanden in het ergste geval zware beslissingen bespaard.
Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprekVrijwilligheid en kosteloosheid
Orgaandonaties mogen uitsluitend vrijwillig en kosteloos plaatsvinden. Commerciële exploitatie van organen is verboden. Organen mogen daarom geen onderwerp zijn van winstgerichte rechtshandelingen.
Het is dienovereenkomstig verboden om donoren of derden financiële of vergelijkbare voordelen te verlenen of in het vooruitzicht te stellen voor de donatie van een orgaan.
Alle rechtshandelingen die tegen deze voorschriften ingaan, zijn juridisch ongeldig.
Alleen de vergoeding van kosten die direct verband houden met de orgaandonatie is toegestaan. Hieronder vallen bijvoorbeeld reiskosten, gederfde inkomsten of kosten voor medische nazorg. Deze vergoedingen worden niet als betaling beschouwd en zijn dus in overeenstemming met het principe van kosteloze donatie.
Dit principe moet waarborgen dat de beslissing tot orgaandonatie uitsluitend uit altruïstische motieven wordt genomen, vrij van financiële druk of economische prikkels.
Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprekOrgaantransplantatie bij levende donoren
Levende donaties worden beschouwd als laatste mogelijkheid, wanneer geen passend orgaan van een overleden donor tijdig beschikbaar is. Voor levende donaties komen met name organen zoals nieren, delen van de lever of in zeldzame gevallen longkwabben in aanmerking, dus organen die ofwel in paren voorkomen of deelbaar zijn.
Vaak zijn dergelijke donaties afkomstig van naaste verwanten of mensen die emotioneel bijzonder verbonden zijn met de ontvanger, zoals ouders, broers en zussen of echtgenoten.
Aangezien een levende donatie een zware medische ingreep bij een gezond persoon inhoudt, gelden bij levende donatie bijzonder strenge wettelijke eisen en informatieplichten.
Meerderjarigheid
Levende donoren moeten meerderjarig en wilsbekwaam zijn. Orgaandonaties door minderjarigen zijn uitdrukkelijk verboden.
Risicominimalisering
Voor een afname is een uitgebreid medisch onderzoek vereist om vast te stellen of de donor lichamelijk en geestelijk geschikt is. Als er een aanzienlijk gezondheidsrisico voor de donor bestaat, is de donatie niet toegestaan. Een ingreep mag alleen plaatsvinden als het risico voor de donor als medisch aanvaardbaar wordt beschouwd en in een redelijke verhouding staat tot het verwachte voordeel voor de ontvanger.
Voorlichting
De voorlichting aan de potentiële donor moet grondig, begrijpelijk en zowel mondeling als schriftelijk plaatsvinden. Tot de verplicht te verstrekken informatie behoren:
- Doel en verloop van de geplande orgaanafname
- Mogelijke risico’s en gevolgen van de ingreep
- Noodzakelijke onderzoeken voor en na de afname
- Uit te voeren analytische tests en mogelijke gevolgen van ongewone bevindingen
- Therapeutische doelen en potentieel voordeel voor de ontvanger
- Te verwachten slagingskansen
- Beschermende maatregelen voor de donor en het belang van regelmatige medische controles
Afzien van deze voorlichting is juridisch niet toegestaan.
Herroepbare toestemming
Pas na volledige informatie kan de potentiële donor zijn geïnformeerde, schriftelijke toestemming geven. Deze toestemming moet ondertekend en gedocumenteerd worden. Als iemand niet kan schrijven, is een verklaring voor drie getuigen vereist.
Tot aan de ingreep kan de toestemming te allen tijde, zonder opgaaf van redenen, zowel schriftelijk als mondeling worden ingetrokken. Een intrekking van de toestemming maakt elke geplande orgaanafname onmiddellijk ontoelaatbaar.
Nazorg
Na de afname heeft de donor recht op uitgebreide medische zorg en nazorg. Ziekenhuizen waar de afname plaatsvindt, zijn verplicht een gestructureerd nazorgprogramma aan te bieden, dat gewoonlijk een controle na drie maanden en regelmatige vervolgonderzoeken volgens een individueel nazorgplan omvat.
De kosten voor voorbereiding, operatie en nazorg worden doorgaans gedekt door de ziektekostenverzekering van de ontvanger of het gezondheidssysteem, zodat de donor geen financiële nadelen ondervindt.
Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprekOrgaantransplantatie bij overledenen
Bezwaarsysteem
In Oostenrijk geldt al lange tijd het zogenaamde bezwaarsysteem (“opt-out-regeling”). Volgens dit principe komt in principe elke overleden persoon in aanmerking als potentiële orgaandonor, tenzij hij tijdens zijn leven uitdrukkelijk bezwaar heeft gemaakt.
Dit concept van stilzwijgende toestemming gaat terug op een aanbeveling van de Raad van Europa uit 1978. Het doel van deze regeling is om het aantal orgaandonaties te verhogen door in principe alle mensen als potentiële donoren te beschouwen, zolang er geen uitdrukkelijk bezwaar is gedocumenteerd.
De bezwaarregeling wordt in Oostenrijk over het algemeen breed geaccepteerd, omdat het enerzijds het principe van postmortale solidariteit onderstreept, maar anderzijds ook altijd ruimte laat voor een bewuste en persoonlijke beslissing tegen orgaandonatie.
Bezwaar tegen orgaantransplantatie
Een orgaanafname is dus niet toegestaan als de artsen een bezwaar hebben ontvangen, waarmee de overledene of diens wettelijke vertegenwoordiger voor het overlijden een orgaandonatie uitdrukkelijk heeft afgewezen.
De afwijzing van een orgaantransplantatie kan gebeuren door een inschrijving in het bezwaarregister. Hiervoor moet het formulier Orgaandonatie – Bezwaar/Wijziging/Verwijdering worden ingevuld en naar het bezwaarregister worden gestuurd.
Ziekenhuizen en artsen zijn verplicht het bezwaarregister te raadplegen voordat een orgaan wordt afgenomen. Als daar een inschrijving wordt gevonden, mag er geen afname plaatsvinden.
Naast de officiële inschrijving in het bezwaarregister worden in Oostenrijk ook andere vormen van bezwaar erkend. Bijvoorbeeld volstaat een schriftelijke aanwijzing die bij de persoonlijke documenten wordt bewaard, of een overeenkomstige wilsverklaring. Hierdoor wordt gewaarborgd dat de individuele wil ondubbelzinnig in acht wordt genomen.
Als alternatief hebben ook familieleden de mogelijkheid om na het overlijden van de betrokkene bezwaar te maken, mits zij aannemelijk kunnen maken dat dit overeenkomt met de wil van de overledene.
Bevoegdheid tot orgaantransplantatie
De juridische consequentie van deze bezwaarregeling is duidelijk: Als er geen bezwaar is, is het toegestaan om bij overledenen afzonderlijke organen te verwijderen om door transplantatie ervan het leven van een ander te redden of diens gezondheid te herstellen.
De orgaanafname mag alleen plaatsvinden in niet-winstgerichte ziekenhuizen, die bovendien aan andere essentiële voorwaarden van gemeenschappelijk nut voldoen.
Voor de orgaanafname moet een arts die bevoegd is tot zelfstandige beroepsuitoefening het intreden van de klinische dood (hersendood) vaststellen. Hersendood wordt gedefinieerd als de toestand van onomkeerbaar verlies van de totale functie van de grote hersenen, de kleine hersenen en de hersenstam. Volgens de huidige stand van de wetenschap is hersendood identiek aan de individuele dood van een mens.
Deze arts moet onafhankelijk zijn. Hij mag dus noch de afname noch de transplantatie uitvoeren. Ook mag deze arts op geen enkele wijze betrokken zijn bij of getroffen worden door de voor de transplantatie noodzakelijke ingrepen. Bij het vaststellen van de hersendood moet de arts uitgebreide voorschriften in acht nemen.
De beoordeling en selectie van de organen moeten plaatsvinden volgens de stand van de medische wetenschap. De orgaanafname mag geen de piëteit schendende verminking van het lichaam tot gevolg hebben.
Voorrang van orgaantransplantatie
De afname van organen en orgaandelen van overledenen ten behoeve van transplantatie heeft voorrang op de afname van cellen en weefsels voor toepassing bij de mens. De beschikbaarheid van organen en orgaandelen van overledenen voor transplantatie mag niet worden beïnvloed door een afname van cellen en weefsels voor toepassing bij de mens.
Lichaamsdonatie
Wie nog een stap verder wil gaan, kan zijn complete lichaam in de vorm van een lichaamsdonatie ten behoeve van de wetenschap en de opleiding van nieuwe artsen aan een medische universiteit doneren.
Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprekAansprakelijkheid
Het vaststellen van de aansprakelijkheid bij fouten in het kader van een orgaantransplantatie hangt af van welke fout er is gemaakt en wie daarvoor verantwoordelijk is.
Er kunnen meerdere partijen aansprakelijk zijn:
- Ziekenhuis: Als de fout te wijten is aan organisatorische tekortkomingen, bijv. gebrekkige hygiëne, onvoldoende voorlichting.
- Artsen: Als er sprake is van een behandelfout, bijv. foutieve uitvoering van de operatie, verkeerde medicatie of onvoldoende nazorg.
- Coördinatiecentrum (bijv. Eurotransplant): In zeldzame gevallen, als er een fout is gemaakt bij de orgaanbemiddeling.
Bij een foutieve orgaantransplantatie kunnen schadevergoedingsclaims om verschillende redenen ontstaan, waaronder:
- Smartengeld: Vergoeding voor lichamelijk of geestelijk leed dat door de fout is veroorzaakt.
- Geneeskundige kosten: Vergoeding van medische behandelingskosten die als gevolg van de fout noodzakelijk zijn geworden.
- Verlies van inkomsten: Compensatie voor gederfde inkomsten, indien de patiënt als gevolg van de fout arbeidsongeschikt is.
- Pauschale onkosten: Forfaitaire bedragen ter dekking van overige uitgaven die door de fout zijn ontstaan.
Deze aanspraken dienen ertoe de ontstane schade zo volledig mogelijk te compenseren.
Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprekStrafrechtelijke bepalingen
Overtredingen van de bepalingen van de Wet op de orgaantransplantatie worden bestuursrechtelijk en strafrechtelijk vervolgd. Daarbij gaat het niet alleen om illegale orgaanverwijderingen en om organenhandel, maar ook om schijnbare kleinigheden zoals overtredingen van louter organisatorische voorschriften.
De straffen variëren van geldboetes tot gevangenisstraffen.
Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprek
