Legitieme portie

Het recht op de legitieme portie is een wettelijk verankerde aanspraak van bepaalde naaste familieleden op een minimumaandeel in de erfenis. Het zorgt ervoor dat naaste familieleden een deel van de erfenis ontvangen, zelfs als zij niet in het testament of de erfovereenkomst worden genoemd of zelfs worden uitgesloten.

Gerechtigden tot de legitieme portie en wettelijke aanspraakgronden

In principe kan een erflater zelf vóór zijn overlijden over zijn nalatenschap beschikken. De wet stelt hier echter enkele beperkingen aan ten gunste van de naaste familieleden van de erflater: gerechtigd tot de legitieme portie zijn de echtgenoot en de kinderen van de erflater, evenals hun nakomelingen, mochten de kinderen niet meer in leven zijn.

Voor de aanspraak op de legitieme portie moet de wettelijke erfopvolging worden toegepast: de gerechtigden tot de legitieme portie hebben altijd recht op de helft van het wettelijke erfdeel. Gerechtigden tot de legitieme portie kunnen (maar hoeven niet) hun aanspraak tegen de erfgenaam binnen drie jaar na kennisname geldend maken en hun deel opeisen.

Belangrijk om te weten: De legitieme portie is geen aandeel in de nalatenschap zelf, maar een zuivere geldvordering op de erfgenamen. Gerechtigden tot de legitieme portie worden dus geen mede-erfgenamen, maar hebben recht op uitbetaling.

Heeft een erflater bijvoorbeeld een vrouw en twee kinderen, dan ontvangen zij volgens de wettelijke erfopvolging de gehele nalatenschap in gelijke delen, dus ieder een derde. Heeft de erflater daarentegen een testament opgesteld ten gunste van een derde, dan kunnen de echtgenote en de twee kinderen een aanspraak op de legitieme portie ter hoogte van de helft van hun wettelijke erfdeel (hier: 1/6) tegen de derde (erfgenaam) geldend maken.

Verrekening van schenkingen

De wetgever zorgt ervoor dat een erflater aanspraken op de legitieme portie niet kan omzeilen door talrijke schenkingen vóór zijn overlijden, en schrijft daarom voor dat bepaalde schenkingen op de legitieme portie moeten worden verrekend.

Verlangen gerechtigden tot de legitieme portie de verrekening, dan verrekenen zij schenkingen aan andere gerechtigden tot de legitieme portie met hun legitieme portie. Hiertoe behoren onder andere

• Uitrusting van een kind (bijv.: schenking van een woning)
• Voorschot op de legitieme portie
• Afkoopsom voor een afstand van erfrecht of legitieme portie

Gerechtigden tot de legitieme portie kunnen ook schenkingen aan derden (personen die geen recht hebben op de legitieme portie) laten verrekenen met de legitieme portie. Zij omvatten hierbij echter alleen schenkingen die de erflater binnen de laatste twee jaar vóór zijn overlijden heeft gedaan.

Sebastian Riedlmair
Harlander & Partner Rechtsanwälte „Schenkungen zu Lebzeiten sind oft gut gemeint, rechtlich aber heikel. Eine juristische Prüfung schützt vor ungewollten Überraschungen“

Ontzegging van de legitieme portie

Een erflater kan door middel van een uiterste wilsbeschikking zijn gerechtigden tot de legitieme portie de legitieme portie ontnemen = onterving. Hiervoor moeten echter bepaalde redenen aanwezig zijn.

De legitieme portie kan worden ontnomen indien de gerechtigde

• tegen de overledene een strafbaar feit heeft gepleegd dat alleen opzettelijk kan worden begaan en waarop een gevangenisstraf van meer dan één jaar staat,
• tegen de echtgenoot, geregistreerde partner, levensgezel of bloedverwanten in de rechte lijn, de broers en zussen van de overledene en hun kinderen, echtgenoten, geregistreerde partners of levensgezellen, alsmede de stiefkinderen van de overledene een strafbaar feit heeft gepleegd dat alleen opzettelijk kan worden begaan en waarop een gevangenisstraf van meer dan één jaar staat,
• opzettelijk de uitvoering van de ware laatste wil van de overledene heeft verhinderd of heeft geprobeerd te verhinderen,
• de overledene op verwerpelijke wijze ernstig psychisch leed heeft toegebracht,
• anderszins zijn familierechtelijke plichten jegens de overledene grovelijk verwaarloosd heeft, of
• wegens een of meer opzettelijk gepleegde strafbare feiten is veroordeeld tot een levenslange of twintigjarige gevangenisstraf.

Een reden voor onterving van een gerechtigde tot de legitieme portie kan ook in de nalatenschapsprocedure door een andere erfgenaam worden aangevoerd. Deze moet het bestaan van de reden bewijzen.

Legitieme portie vermindering

Een legitieme portie kan onder andere ook worden verminderd. Hiervoor moeten de overledene en de gerechtigde tot de legitieme portie gedurende een langere periode (minimaal 20 jaar) geen contact of geen relatie met elkaar hebben gehad. In dergelijke gevallen kan de rechtbank de aanspraak op de legitieme portie tot de helft verminderen.

Weigert de overledene echter contact zonder een begrijpelijke reden, dan blijft de aanspraak onverkort bestaan.

Uitbetalingsplicht en aansprakelijkheid voor de legitieme portie

De aanspraak op de legitieme portie is eerst gericht tegen de nalatenschap als juridische eenheid. Na de boedeloverdracht zijn de erfgenamen persoonlijk aansprakelijk voor de uitbetaling. Legatarissen of begiftigde derden zijn alleen onder bepaalde voorwaarden aansprakelijk, bijvoorbeeld als de nalatenschap niet toereikend is om de legitieme portie te dekken.

Aanspraak op legitieme portie ook voor buitenechtelijke nakomelingen

Er is geen erfrechtelijk verschil tussen wettige en onwettige kinderen. Als de ouders bij de geboorte van een kind niet getrouwd waren, erft het onwettige kind toch bij het overlijden van de vader. Voorwaarde hiervoor is alleen dat het vaderschap van de erflater vaststaat. Het bewijs hiervoor kan ook pas na het overlijden van de vader worden geleverd.

Verjaring

De verjaringstermijn bedraagt drie jaar vanaf het moment dat de gerechtigde tot de legitieme portie kennis heeft gekregen van het overlijden en de hem benadelende beschikking, of 30 jaar na het overlijden.

Uw voordelen met juridische ondersteuning

Juist in het recht op de legitieme portie komt het aan op een feitelijk onderbouwde en tactisch slimme aanpak. Of het nu gaat om de afdwinging van een aanspraak, de beoordeling van ontervingsgronden of het voorkomen van latere geschillen, juridische begeleiding zorgt voor duidelijkheid, beschermt uw rechten en versterkt uw onderhandelingspositie.

Juridische ondersteuning helpt u bij

• de berekening van de legitieme portie en controle van verrekeningen
• de afdwinging of afwering van aanspraken op de legitieme portie
• het opstellen van juridisch waterdichte uiterste wilsbeschikkingen
• de vertegenwoordiging in de nalatenschapsprocedure of civiele procedure

Peter Harlander
Harlander & Partner Rechtsanwälte „Wer frühzeitig klare Verhältnisse schafft, erspart seinen Angehörigen später viel Streit.“

Veelgestelde vragen – FAQ