Eigenmachtige geneeskundige behandeling

Eigenmachtige geneeskundige behandeling volgens § 110 StGB is aanwezig wanneer een medische maatregel zonder geldige toestemming van de patiënt wordt uitgevoerd, ook als de ingreep vakkundig plaatsvindt. Beschermd wordt het zelfbeschikkingsrecht over het eigen lichaam. Strafbaar is de behandeling zonder toestemming, mits geen echte noodsituatie voorligt en het vermeende gevaarvermoeden bij zorgvuldige toetsing herkenbaar ongegrond zou zijn geweest. Vervolging vereist een uitdrukkelijk verlangen van de betrokkene.

Objectieve delictsomschrijving

Het objectieve delictsbestanddeel van § 110 StGB omvat elke medische behandeling die zonder geldige toestemming van de patiënt wordt ondernomen. Bepalend is de feitelijke ingreep in de lichamelijke integriteit, onafhankelijk van of de maatregel vakkundig of in het medische belang van de patiënt gebeurt. Het delictsbestanddeel beschermt de zelfbeschikking over het eigen lichaam, dus het recht om geïnformeerd te beslissen over medische ingrepen. Een behandeling is objectief delictelijk zodra geen geldige toestemming voorligt en de ingreep niet wordt gedekt door een echte, objectief vaststelbare noodsituatie die een onmiddellijke medische maatregel dwingend noodzakelijk maakt. Wordt een vermeende noodtoestand aangenomen die zich bij zorgvuldige toetsing als ongegrond had laten herkennen, dan blijft de ingreep eveneens delictelijk.

Toetsingsstappen

Dader:

Voor een eigenmachtige geneeskundige behandeling kan elke persoon verantwoordelijk zijn die bij iemand een medische maatregel uitvoert. Het maakt niet uit of het een arts, verplegend personeel of een andere persoon betreft. Beslissend is alleen dat de ingreep van deze persoon uitgaat en als behandeling herkenbaar is.

Slachtoffer:

Delictic object is elke persoon bij wie een medische maatregel wordt ondernomen. Beschermd wordt het recht van elke mens om zelf te beslissen of een behandeling mag worden uitgevoerd. Dit zelfbeschikkingsrecht geldt onafhankelijk van hoe oud iemand is of of hij gezondheidsbeperkingen heeft.

Delictshandeling:

De delictshandeling is een medische behandeling zonder toestemming van de betrokkene. Daartoe behoren alle maatregelen die aan het lichaam aanknopen, zoals onderzoeken, injecties, verbanden, operatieve ingrepen of therapeutische toepassingen.

Een behandeling valt onder het delictsbestanddeel wanneer:

• zij feitelijk wordt uitgevoerd,
• geen toestemming van de patiënt voorligt,
• en geen echte medische noodsituatie gegeven is die onmiddellijk handelen dwingend vereist.

Belangrijk is: Zelfs een vakkundig juiste behandeling is rechtswidrig als zij zonder toestemming geschiedt.

Delictsgevolg:

Het delictsgevolg bestaat er reeds in dat het lichaam zonder toestemming wordt aangevallen of behandeld. Een gezondheidsschade hoeft niet in te treden. Reeds het feit dat iemand zonder zijn toestemming medisch werd behandeld, vervult het delictelijke gevolg.

Causaliteit:

De behandeling moet door het gedrag van de dader zijn veroorzaakt. Dat betekent: zonder de handeling van de behandelende persoon zou de ingreep niet hebben plaatsgevonden. Ook voorbereidende handelingen vallen daaronder als zij de ingreep eerst mogelijk maken.

Objectieve toerekening:

Het behandelingsresultaat is objectief toerekenbaat wanneer de onbevoegde behandeling precies het risico verwezenlijkt dat de wetgever wil voorkomen, namelijk een medische ingreep zonder toestemming. Niet toerekenbaar zou een geval zijn waarin de ingreep om volledig onafhankelijke redenen plaatsvindt die niets met het gedrag van de medisch handelende persoon te maken hebben.

Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprek

Afbakening van andere delicten

Het delictsbestanddeel van de eigenmachtige geneeskundige behandeling volgens § 110 StGB omvat gevallen waarin een medische maatregel zonder geldige toestemming van de patiënt wordt ondernomen. Het zwaartepunt ligt op de ontbrekende toestemming die een ingreep in de lichamelijke zelfbeschikking vormt. Het onrecht ontstaat niet door de medische maatregel als zodanig, maar door de behandeling zonder beslissingsvrijheid van de betrokkene. Bepalend is daarmee de schending van het zelfbeschikkingsrecht, ook als de behandeling medisch correct wordt uitgevoerd of gezondheidstechnisch nuttig zou zijn.

• § 83 StGB – Lichamelijke mishandeling: De lichamelijke mishandeling berust op een lichamelijke beschadiging of benadeling van de gezondheid. § 110 StGB omvat daarentegen reeds de ingreep zelf, onafhankelijk van of de patiënt wordt verwond of een gezondheidsnadeellijdt. De afbakening geschiedt naar het beschermingsdoel: terwijl § 83 StGB de lichamelijke ongeschondenheid beschermt, dient § 110 StGB ter beveiliging van de vrije en zelfbeschikking beslissing over medische ingrepen. Beide delicten kunnen naast elkaar staan wanneer een onbevoegde behandeling tegelijk een verwonding veroorzaakt.
• § 105 StGB – Dwang: De dwang vereist een dwanginwerking door geweld of dreiging die de betrokkene tot bepaald gedrag aanzet. § 110 StGB stelt daarentegen geen dwang voorop; de behandeling wordt juist zonder toestemming ondernomen en niet door manipulatie of druk bewerkstelligd. Beide delicten kunnen samenkomen wanneer een persoon eerst door dreiging tot dulding van een behandeling wordt aangezet en vervolgens daadwerkelijk medisch wordt behandeld. De onrechtkern onderscheidt zich echter duidelijk: de dwang betreft de beslissingsvrijheid, § 110 StGB de lichamelijke ingreep zonder toestemming.

Samenloop:

Meerdaadse samenloop:

Echte samenloop ligt voor wanneer bij de eigenmachtige geneeskundige behandeling verdere zelfstandige delicten bijkomen, zoals lichamelijke mishandeling, vrijheidsberoving, dwang of gevaarlijke bedreiging. Deze delictsbestanddelen worden niet verdrongen omdat de schending van de lichamelijke zelfbeschikking een eigenstandige onrechtgehalt vormt. Komt het ingevolge de behandeling tot gezondheidsschade, dan staan beide delictgroepen regelmatig naast elkaar.

Eendaadse samenloop:

Een verdringing wegens specialiteit komt alleen in aanmerking wanneer een ander delictsbestanddeel het gehele onrecht van de behandeling volledig omvat. Dit kan bij gekwalificeerde lichamelijke mishandelingen het geval zijn wanneer het zwaartepunt uitsluitend in de feitelijke verwonding ligt. Omgekeerd ontplooit de eigenmachtige geneeskundige behandeling zelf specialiteit wanneer alleen de onbevoegde medische ingreep op de voorgrond staat en geen verderreikende rechtsgoedsschendingen voorliggen.

Meerdaadse samenloop:

Meerheid van delicten ligt voor wanneer meerdere onbevoegde behandelingen onafhankelijk van elkaar worden ondernomen of meerdere ingrepen tijdelijk gescheiden verlopen. Elke eigenstandige behandeling zonder toestemming vormt een eigen daad, mits geen natuurlijke handelingseenheid gegeven is.

Voortgezette handeling:

Een eenduidige daad is aan te nemen wanneer voortdurende medische maatregelen zonder toestemming worden gesteld die een eenduidig doel dienen, zoals het herhaalde uitvoeren van een behandelstap tegen de wil van de patiënt. De daad eindigt zodra geen verdere ingrepen meer worden ondernomen of de betrokkene zijn tegenstelling effectief doorzet.

Bewijslast & bewijswaardering

Openbaar Ministerie:

Het openbaar ministerie moet aantonen dat de verdachte een medische behandeling zonder geldige toestemming heeft ondernomen. Beslissend is het bewijs van een feitelijk uitgevoerde ingreep waarvoor noch een geldige toestemming noch een echte medische noodsituatie voorlag. Het gaat niet om medische vakfouten of beoordelingen, maar om de objectieve omstandigheid dat de ingreep zonder toestemming is geschied.

In het bijzonder moet worden bewezen dat

• een medische maatregel feitelijk werd uitgevoerd,
• geen toestemming van de betrokkene voorlag,
• geen objectief vereiste noodsituatie de onmiddellijke behandeling rechtvaardigde,
• de ingreep aan de verdachte objectief toerekenbaar is.

Het openbaar ministerie moet bovendien uiteenzetten of de verdachte een vermeende noodtoestand plichtstrijd verkeerd heeft ingeschat, voor zover dit voor de juridische beoordeling relevant is.

Rechtbank:

Het gerecht toetst alle bewijsmiddelen in het algehele verband en beoordeelt of naar objectieve maatstaven een medische behandeling zonder toestemming werd uitgevoerd. Centraal staat de vraag of de ingreep daadwerkelijk werd ondernomen en of hij zonder geldige toestemming geschiedde.

Daarbij houdt de rechtbank in het bijzonder rekening met:

• Aard en omvang van de ondernomen behandeling,
• of een toestemming werd verklaard, herroepen of nooit werd verleend,
• of een noodsituatie objectief voorlag of alleen werd aangenomen,
• of de betrokkene de ingreep kon herkennen en afwijzen,
• of een verstandig gemiddeld persoon onder dezelfde omstandigheden een toestemming als vereist zou hebben beschouwd.

Het gerecht grenst duidelijk af tegenover misverstanden over de behandelomvang, instemmende routinehandelingen of sociaal gebruikelijke hulpverleningsincidenten zonder ingreepkarakter.

Beschuldigde persoon:

De verdachte persoon draagt geen bewijslast. Hij kan echter gefundeerde twijfels aantonen, met name betreffende

• de vraag of daadwerkelijk een medische ingreep werd ondernomen,
• of een toestemming voorlag of mocht worden aangenomen,
• of de verdachte een noodsituatie redelijkerwijs mocht aannemen (tweede lid),
• Tegenstrijdigheden of ontbrekende bewijzen in de weergave van de behandelsituatie.

Hij kan bovendien uiteenzetten dat bepaalde maatregelen louter voorbereidingshandelingen, verpleegkundige hulp zonder ingreepkarakter of met toestemming van de betrokkene zijn geschied.

Typische beoordeling

In de praktijk zijn bij § 110 StGB vooral volgende bewijsmiddelen belangrijk:

• medische onderlagen, documentaties of opnamen over de uitgevoerde maatregel,
• Verklaringen van behandelende of aanwezige personen,
• Communicatiebewijzen betreffende toestemming, afwijzing of opheldering,
• Onderlagen betreffende de vraag of een objectieve noodsituatie voorlag of niet,
• vakkundige stellingnames over het verloop en de noodzakelijkheid van de ingreep,
• Chronologieën waaruit blijkt wanneer en hoe de ingreep werd ondernomen.

Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprek

Praktijkvoorbeelden

• Behandeling zonder geldige toestemming bij vermeende instemming: De dader voert bij een patiënte een medische maatregel uit hoewel geen eenduidige toestemming voorligt. Hij neemt ten onrechte aan dat de patiënte met de behandeling instemt hoewel zij noch werd gevraagd noch tevoren een uitdrukkelijke verklaring had afgelegd. De betrokkene laat de handeling over zich heen gaan omdat zij ervan uitgaat dat het slechts om een voorbereidend onderzoek gaat. Feitelijk begint de dader echter reeds met een ingreep. De ontbrekende toestemming leidt tot een duidelijk herkenbare schending van de lichamelijke zelfbeschikking.
• Behandeling op grond van een ten onrechte aangenomen noodtoestand: Gedurende een bepaalde tijd gaat de dader herhaaldelijk ervan uit dat een onmiddellijke medische behandeling dwingend noodzakelijk is om de gezondheid van de betrokkene te beschermen. Hij voert meerdere maatregelen zonder toestemming uit hoewel objectief geen noodsituatie voorligt en de situatie opheldering zou hebben mogelijk gemaakt. De betrokkene neemt daarop geen eigenstandige beslissingen over zijn medische verzorging omdat de maatregelen reeds worden uitgevoerd. Ondanks bestaande aanwijzingen dat geen onmiddellijk gevaar bestaat, houdt de dader vast aan de aanname van een noodsituatie en behandelt zonder toestemming verder.

Deze voorbeelden tonen dat een eigenmachtige geneeskundige behandeling volgens § 110 StGB voorligt wanneer iemand zonder geldige toestemming medische maatregelen stelt en daardoor de lichamelijke zelfbeschikking van de betrokkene schendt.

Subjectieve delictsomschrijving

Het subjectieve delictsbestanddeel van de eigenmachtige geneeskundige behandeling vereist opzet. De dader moet weten dat hij een medische maatregel zonder geldige toestemming van de betrokkene uitvoert en dat deze ingreep in de lichamelijke zelfbeschikking objectief geschikt is om de rechtskring van de patiënt te benadelen. Tevens moet hij ten minste met instemming op de koop toenemen dat de betrokkene geen mogelijkheid had om de maatregel toe te stemmen of af te wijzen.

De dader moet daarom begrijpen dat zijn gedrag in het totaalbeeld een gerichte ingreep zonder toestemming vormt en typisch geschikt is om de lichamelijke integriteit en beslissingsvrijheid van de betrokkene aan te raken. Beslissend is dat de ingreep bewust zonder toestemming wordt ondernomen; louter nalatigheid volstaat niet.

Geen subjectief delictsbestanddeel ligt voor wanneer de dader serieus gelooft dat een toestemming voorligt, dat de maatregel door de betrokkene gewenst is of dat een echte medische noodsituatie de onmiddellijke behandeling dwingend noodzakelijk maakt. Wie ervan uitgaat rechtmatig te handelen of ten onrechte een toestemming aanneemt, vervult de vereisten van § 110 StGB niet.

Uiteindelijk handelt opzettelijk wie weet en bewust erop gericht is een medische maatregel zonder toestemming uit te voeren en daarmee de zelfbeschikking van de betrokkene over zijn eigen lichaam benadelt.

Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprek

Schuld & dwalingen

Dwaling omtrent het verbod:

Een dwaling omtrent het verbod verontschuldigt alleen als deze onvermijdbaar was. Wie gedrag vertoont dat herkenbaar inbreuk maakt op de rechten van anderen, kan zich niet beroepen op het feit dat hij de onrechtmatigheid niet heeft erkend. Iedereen is verplicht zich te informeren over de wettelijke grenzen van zijn handelen. Louter onwetendheid of een lichtzinnige dwaling ontslaat niet van verantwoordelijkheid.

Schuldbeginsel:

Strafbaar is alleen wie schuldig handelt. Opzettelijke delicten vereisen dat de dader de essentiële gebeurtenissen herkent en ten minste op de koop toe neemt. Ontbreekt dit opzet, bijvoorbeeld omdat de dader ten onrechte aanneemt dat zijn gedrag toegestaan is of vrijwillig wordt gedragen, is er hoogstens sprake van nalatigheid. Dit is bij opzettelijke delicten niet voldoende.

Ontoerekeningsvatbaarheid:

Geen schuld treft iemand die ten tijde van het delict vanwege een ernstige psychische stoornis, een ziekelijke geestelijke beperking of een aanzienlijk onvermogen tot zelfbeheersing niet in staat was het onrecht van zijn handelen in te zien of naar dit inzicht te handelen. Bij dienovereenkomstige twijfels wordt een psychiatrisch rapport ingewonnen.

Verontschuldigende noodtoestand:

Een verontschuldigende noodtoestand kan zich voordoen wanneer de dader handelt in een extreme dwangsituatie om een acuut gevaar voor het eigen leven of het leven van anderen af te wenden. Het gedrag blijft onrechtmatig, maar kan schuldverminderend of verontschuldigend werken als er geen andere uitweg was.

Putatieve noodweer:

Wie ten onrechte meent dat hij gerechtigd is tot een verdedigingshandeling, handelt zonder opzet als de dwaling serieus en begrijpelijk was. Een dergelijke dwaling kan de schuld verminderen of uitsluiten. Blijft er echter een schending van de zorgvuldigheidsplicht, dan komt een beoordeling als nalatig of strafverminderend in aanmerking, maar geen rechtvaardiging.

Strafopheffing & diversie

Diversie:

Een diversion is bij een eigenmachtige geneeskundige behandeling in beginsel mogelijk. Het delictsbestanddeel beschermt de lichamelijke zelfbeschikking tegen onbevoegde medische ingrepen en het gewicht van de schuld richt zich vooral naar aard en intensiteit van de behandeling, de omstandigheden van de ingreep en de persoonlijke verantwoordelijkheid van de dader. In gevallen van geringere ingrepen, duidelijk inzicht en ontbrekende voorbelasting wordt een diversionele afhandeling in de praktijk regelmatig getoetst.

Hoe duidelijker echter een planmatig, bewust of herhaald behandelen zonder toestemming herkenbaar is of hoe zwaarder de ingreep in de lichamelijke integriteit weegt, des te onwaarschijnlijker wordt een diversion.

Een diversie kan worden overwogen wanneer

• de schuld gering is,
• de ingreep slechts licht of kortdurend in de zelfbeschikking ingrijpt,
• geen of slechts geringfügige gezondheidsgevolgen zijn ingetreden,
• geen systematisch of voortgezet gedrag zonder toestemming bestond,
• de feiten duidelijk en overzichtelijk zijn,
• en de dader inzichtelijk, coöperatief en bereid tot schadeloosstelling is.

Komt een diversion in aanmerking, dan kan het gerecht geldprestaties, gemeenschappelijke diensten, begeleidingsinstructies of een daderlijke schadeloosstelling gelasten. Een diversion leidt tot geen schulduitspraak en geen strafregisterinschrijving.

Uitsluiting van diversie:

Diversie is uitgesloten als

• een aanzienlijke of blijvende benadeling van de lichamelijke integriteit is ingetreden,
• de ingreep bewust doelgericht, planmatig of tegen de uitdrukkelijke wil van de betrokkene werd ondernomen,
• meerdere personen betrokken waren of er herhaaldelijk ongeoorloofde behandelingen plaatsvonden,
• er sprake is van systematisch of langdurig gedrag zonder toestemming,
• bijzonder kwetsbare personen betrokken waren,
• de behandeling gekwalificeerde gevolgen had, zoals aanzienlijke pijn of psychische belasting,
• of het algehele gedrag een ernstige schending van de persoonlijke integriteit vormt.

Alleen bij duidelijk geringste schuld en onmiddellijk inzicht kan worden onderzocht of een uitzonderlijke diversie toelaatbaar is. In de praktijk blijft diversie bij eigenmachtige geneeskundige behandeling mogelijk, maar is bij systematische of ernstige gevallen zeldzaam.

Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprek

Straftoemeting & gevolgen

De rechtbank bepaalt de straf op basis van de omvang van de eigenmachtige behandeling, de aard, duur en intensiteit van de ingreep en de mate waarin de ongeoorloofde medische ingreep de lichamelijke zelfbeschikking of gezondheid van de betrokkene heeft aangetast. Bepalend is of de dader gedurende langere tijd herhaaldelijk, doelgericht of planmatig zonder toestemming heeft gehandeld en of het gedrag merkbare lichamelijke of psychische belasting heeft veroorzaakt.

Strafverzwarende omstandigheden zijn met name als

• de behandeling gedurende langere tijd werd voortgezet,
• er sprake was van een systematische of bijzonder hardnekkige aanpak zonder toestemming,
• de betrokkene lichamelijk of psychisch duidelijk werd aangetast,
• bijzonder kwetsbare personen betrokken waren,
• ondanks duidelijke afwijzing of aanwijzingen voor ontbrekende toestemming de behandeling werd voortgezet,
• er sprake was van een aanzienlijke vertrouwensbreuk, bijvoorbeeld in het kader van een bijzondere nabijheids- of afhankelijkheidsrelatie,
• of er relevante eerdere veroordelingen zijn.

Strafverminderende omstandigheden zijn bijvoorbeeld

• Onbesproken gedrag,
• een volledige bekentenis en aantoonbaar inzicht,
• een onmiddellijke beëindiging van de ongeoorloofde behandeling,
• actieve pogingen tot herstel of verontschuldiging,
• bijzondere psychische belasting of overbelastingssituaties bij de dader,
• of een buitensporig lange procedureduur.

Een vrijheidsstraf kan de rechtbank voorwaardelijk kwijtschelden, wanneer deze niet langer is dan twee jaar en de dader een positieve sociale prognose heeft.

Strafmaat

De eigenmachtige geneeskundige behandeling wordt bedreigd met een gevangenisstraf tot zes maanden of een geldboete tot 360 dagbedragen. Dit strafkader vormt de wettelijke bovengrens en geldt voor alle gevallen waarin een medische maatregel zonder geldige toestemming is uitgevoerd. Een hogere strafbedreiging voorziet de wet niet.

Een latere verontschuldiging, het beëindigen van de behandeling of pogingen tot herstel veranderen het wettelijke strafkader niet. Dergelijke omstandigheden hebben uitsluitend invloed in het kader van de straftoemeting.

De strafbaarheid vervalt als de dader ten onrechte is uitgegaan van een dringende gezondheidsbedreiging en deze vergissing bij zorgvuldige beoordeling niet vermijdbaar zou zijn geweest. Deze uitsluitingsgrond heft niet het strafkader op, maar verhindert het ingrijpen van de delictsomschrijving.

De eigenmachtige geneeskundige behandeling is bovendien een machtigingsdelict. Dit betekent dat strafvervolging alleen plaatsvindt als de betrokken persoon uitdrukkelijk verklaart dat hij/zij strafvervolging wenst. Zonder deze machtiging wordt geen procedure gevoerd.

Geldboete – Dagboetesysteem

Het Oostenrijkse strafrecht berekent geldboetes volgens het dagboetesysteem. Het aantal dagboetes is gebaseerd op de schuld, het bedrag per dag op de financiële draagkracht. Zo wordt de straf aangepast aan de persoonlijke omstandigheden en blijft deze toch voelbaar.

• Bereik: tot 720 dagboetes – minimaal 4 euro, maximaal 5.000 euro per dag.
• Praktijkformule: Ongeveer 6 maanden gevangenisstraf komt overeen met ongeveer 360 dagboetes. Deze omrekening dient slechts als oriëntatie en is geen star schema.
• Bij niet-betaling: De rechtbank kan een vervangende vrijheidsstraf opleggen. In de regel geldt: 1 dag vervangende vrijheidsstraf komt overeen met 2 dagboetes.

Opmerking:

Bij eigenmachtige geneeskundige behandeling komt een geldboete met name in aanmerking als de ingreep slechts in geringe mate ingrijpt in de lichamelijke zelfbeschikking, er geen of slechts lichte gevolgen zijn ingetreden en het gedrag aan de ondergrens van de strafbaarheid ligt.

Gevangenisstraf & (gedeeltelijk) voorwaardelijke opschorting

§ 37 StGB: Als de wettelijke strafbedreiging tot vijf jaar reikt, kan de rechtbank in plaats van een korte gevangenisstraf van maximaal één jaar een geldboete opleggen. Deze mogelijkheid bestaat ook bij delicten waarvan de basisdelictsomschrijving geld- of gevangenisstraf tot één jaar voorziet. In de praktijk wordt § 37 StGB terughoudend toegepast als het gedrag bijzonder belastend, herhaaldelijk of met een merkbare ingreep in de lichamelijke integriteit gepaard ging. In minder ernstige gevallen, met name bij geringe of gevolgenloze behandelingen zonder toestemming, kan § 37 StGB echter wel degelijk worden toegepast.

§ 43 StGB: Een gevangenisstraf kan voorwaardelijk worden opgeschort als deze niet langer is dan twee jaar en de dader een positieve sociale prognose heeft. Deze mogelijkheid bestaat ook bij delicten met een basisstrafkader tot één jaar. Terughoudender wordt een voorwaardelijke opschorting verleend als er verzwarende omstandigheden zijn of de behandeling zonder toestemming heeft geleid tot een duidelijke lichamelijke of psychische belasting. Realistisch is het met name als het gedrag minder zwaar weegt, situationeel is ontstaan of bij de betrokkene geen blijvende gevolgen zijn ingetreden.

§ 43a StGB: De gedeeltelijke voorwaardelijke opschorting maakt een combinatie mogelijk van onvoorwaardelijk en voorwaardelijk opgeschort strafdeel. Het is mogelijk bij straffen van meer dan zes maanden en tot twee jaar. Aangezien in zwaardere constellaties van eigenmachtige geneeskundige behandeling straffen in het bovenste bereik van het strafkader kunnen worden uitgesproken, komt § 43a StGB regelmatig in aanmerking. In gevallen met bijzonder ernstige omstandigheden, aanzienlijke gezondheidsschade of planmatig handelen wordt het echter merkbaar terughoudender toegepast.

§§ 50 tot 52 StGB: De rechtbank kan aanvullend aanwijzingen geven en reclasseringshulp bevelen. In aanmerking komen met name contactverboden, therapie- of begeleidingsprogramma’s of andere maatregelen die de bescherming van de betrokkene en een stabiele wettelijke rehabilitatie moeten bevorderen. Bijzondere aandacht gaat uit naar de bindende preventie van verdere ongeoorloofde behandelingshandelingen en het waarborgen dat de dader in de toekomst alleen met geldige toestemming medisch actief wordt.

Bevoegdheid van de rechtbanken

Materiële bevoegdheid

Voor de eigenmachtige geneeskundige behandeling is vanwege het strafkader van maximaal zes maanden gevangenisstraf of maximaal 360 dagbedragen geldboete in principe de districtsrechtbank bevoegd. Delicten met een dergelijk lage strafbedreiging vallen volgens de wettelijke standaardbevoegdheid onder de eerstelijns beslissingsbevoegdheid van de districtsrechtbanken.

Aangezien de eigenmachtige geneeskundige behandeling geen gekwalificeerde delictsvarianten met hogere strafbedreiging kent en het wettelijke strafkader niet wordt overschreden, bestaat er geen toepassingsgebied voor de regionale rechtbank als alleensprekende rechter. Ook een schepenenrechtbank komt niet in aanmerking, aangezien hiervoor wettelijk een hogere strafbedreiging vereist zou zijn.

Een juryrechtbank is uitgesloten, aangezien de eigenmachtige geneeskundige behandeling geen levenslange gevangenisstraf voorziet en daarom niet aan de wettelijke vereisten voldoet.

Territoriale bevoegdheid

Bevoegd is het gerecht van de plaats van het delict. Bepalend is in het bijzonder

• waar de medische behandeling zonder toestemming werd uitgevoerd,
• waar de ontbrekende toestemming juridisch relevant werd,
• waar een ongerechtvaardigde gezondheidsbedreiging werd veroorzaakt,
• of waar voorbereidende of begeleidende handelingen werden gesteld die essentieel zijn voor de ingreep.

Als de plaats van het delict niet eenduidig kan worden vastgesteld, is de bevoegdheid afhankelijk van

• de woonplaats van de beschuldigde persoon,
• de plaats van arrestatie,
• of de zetel van het zakelijk bevoegde openbaar ministerie.

De procedure wordt gevoerd waar een doelmatige en ordelijke uitvoering het best gewaarborgd is.

Instanties

Tegen vonnissen van de districtsrechtbank is beroep bij de regionale rechtbank mogelijk. De regionale rechtbank beslist als beroepsinstantie over schuld, straf en kosten.

Beslissingen van de regionale rechtbank kunnen vervolgens door nietigheidsklacht of een verder beroep bij het Hooggerechtshof worden aangevochten, voor zover aan de wettelijke vereisten is voldaan.

Civiele vorderingen in strafzaken

Bij een eigenmachtige geneeskundige behandeling kunnen de betrokken persoon zelf of naaste familieleden als benadeelde partij civielrechtelijke vorderingen rechtstreeks in de strafprocedure indienen. Aangezien de daad een ongeoorloofde inbreuk op de lichamelijke integriteit vormt, komen met name smartengeld, vergoeding van eventuele behandelingskosten, inkomstenderving en andere gezondheids- of persoonlijkheidsrechtelijk bepaalde nadelen in aanmerking. Afhankelijk van de casus kunnen ook vervolgkosten van medische of psychotherapeutische begeleiding, noodzakelijke zorgkosten of juridische advieskosten worden gevorderd.

De aansluiting als benadeelde partij schorst de verjaring van alle ingediende vorderingen zolang de strafprocedure aanhangig is. Pas na de definitieve afsluiting begint de verjaringstermijn opnieuw te lopen, voor zover de vordering niet volledig is toegewezen.

Een vrijwillig herstel, bijvoorbeeld een oprechte verontschuldiging, een financiële compensatie of actieve ondersteuning bij het verwerken van de gevolgen, kan strafverlichtend werken, mits het tijdig, geloofwaardig en volledig gebeurt.

Als de dader echter planmatig, herhaaldelijk of gedurende langere tijd zonder toestemming heeft behandeld, een aanzienlijke lichamelijke of psychische belasting heeft veroorzaakt of het slachtoffer in een bijzonder moeilijke gezondheids- of persoonlijke situatie heeft gebracht, verliest een later herstel doorgaans grotendeels zijn verzachtende werking. In dergelijke constellaties kan een latere compensatie het begane onrecht niet beslissend relativeren.

Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprek

Overzicht van de strafprocedure

Begin van het onderzoek

Een strafprocedure vereist een concrete verdenking, vanaf welk moment een persoon als verdachte geldt en alle rechten van de verdachte kan inroepen. Bij machtigingsdelicten zoals de eigenmachtige geneeskundige behandeling mag een procedure echter pas worden ingeleid als de betrokken persoon uitdrukkelijk verklaart dat hij/zij strafvervolging wenst. Zonder deze verklaring blijven alleen vooronderzoeken toelaatbaar, echter geen reguliere onderzoeken.

Politie en openbaar ministerie

Het openbaar ministerie leidt de procedure en bepaalt het verloop van het onderzoek, terwijl de recherche de vereiste stappen zet. Aan het einde staat een beslissing over seponering, diversie of aanklacht. Als geen geldige machtiging wordt verleend, blijft de procedure in het stadium van vooronderzoek en mag niet worden voortgezet.

Verhoor van de verdachte

Vóór elk verhoor vindt een volledige voorlichting over de rechten plaats, in het bijzonder over het zwijgrecht en het recht op bijstand van een advocaat. Als er om een advocaat wordt gevraagd, wordt het verhoor uitgesteld. Een formeel verhoor van de verdachte vereist altijd dat er een geldige machtiging aanwezig is.

Inzage in het dossier

Inzage in het dossier kan worden verkregen bij de politie, het openbaar ministerie en de rechtbank en omvat ook bewijsstukken, voor zover dit het doel van het onderzoek niet in gevaar brengt. De aansluiting van de benadeelde partij volgt de algemene regels van het wetboek van strafvordering en blijft onafhankelijk van de machtiging.

Hoofdzitting

De hoofdzitting dient voor de mondelinge bewijsvoering, de juridische beoordeling en de beslissing over civielrechtelijke vorderingen van de benadeelde partijen. Zonder machtiging van de betrokkene vindt er geen hoofdzitting plaats, aangezien er anders geen strafprocedure zou mogen worden gevoerd.

Rechten van de verdachte

• Informatie & verdediging: Recht op kennisgeving, rechtsbijstand, vrije advocaatkeuze, vertaalhulp, bewijsverzoeken.
• Zwijgen & advocaat: Zwijgrecht te allen tijde; bij bijstand van advocaat moet het verhoor worden uitgesteld.
• Waarschuwingsplicht: tijdige informatie over verdenking/rechten; uitzonderingen alleen ter waarborging van het onderzoeksdoel.
• Dossierinzage praktisch: Onderzoeks- en hoofdproceduredossiers; inzage van derden beperkt ten gunste van de verdachte.

Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprek

Praktijk & gedragstips

1. Zwijgen bewaren.
   Een korte verklaring volstaat: “Ik maak gebruik van mijn zwijgrecht en spreek eerst met mijn verdediging.” Dit recht geldt reeds vanaf het eerste verhoor door politie of Openbaar Ministerie.
2. Onmiddellijk verdediging contacteren.
   Zonder inzage in de onderzoeksdossiers moet geen verklaring worden afgelegd. Pas na dossierinzage kan de verdediging inschatten welke strategie en welke bewijsvergaring zinvol zijn.
3. Bewijs onmiddellijk veiligstellen.
   U dient alle beschikbare documenten, berichten, foto’s, video’s en andere opnames zo vroeg mogelijk veilig te stellen en in kopie te bewaren. Digitale gegevens moeten regelmatig worden opgeslagen en beschermd tegen latere wijzigingen. Noteer belangrijke personen als mogelijke getuigen en leg het verloop van de gebeurtenissen tijdig vast in een geheugenprotocol.
4. Geen contact met tegenpartij opnemen.
   Eigen berichten, telefoontjes of posts kunnen als bewijsmiddel tegen u worden gebruikt. Alle communicatie moet uitsluitend via de verdediging verlopen.
5. Video- en dataopnamen tijdig veiligstellen.
   Bewakingsvideo’s in openbaar vervoer, horeca of van huisbeheer worden vaak na enkele dagen automatisch gewist. Verzoeken tot databeveiliging moeten daarom direct aan beheerders, politie of OM worden gericht.
6. Huiszoekingen en inbeslagnames documenteren.
   Bij huiszoekingen of inbeslagnames moet u om een kopie van het bevel of proces-verbaal vragen. Noteer datum, tijd, betrokken personen en alle meegenomen voorwerpen.
7. Bij arrestatie: geen verklaringen over de zaak afleggen.
   Sta erop dat uw advocaat onmiddellijk wordt ingelicht. Voorlopige hechtenis mag alleen worden opgelegd bij dringende verdenking en een aanvullende detentiegrond. Minder ingrijpende maatregelen (bijv. belofte, meldplicht, contactverbod) hebben voorrang.
8. Herstel doelgericht voorbereiden.
   Betalingen, symbolische prestaties, verontschuldigingen of andere compensatie-aanbiedingen mogen uitsluitend via de verdediging worden afgehandeld en gedocumenteerd. Een gestructureerd herstel kan een positief effect hebben op diversie en strafbepaling.

Uw voordelen met juridische ondersteuning

Gevallen van eigenmachtige medische behandeling betreffen gevoelige inbreuken op de lichamelijke integriteit en het recht op zelfbeschikking. Doorslaggevend is of een behandeling daadwerkelijk zonder geldige toestemming is uitgevoerd en of de situatie objectief gezien een onmiddellijke medische ingreep vereiste. Zelfs kleine verschillen in het verloop, de communicatie, de documentatie van de toestemming of de feitelijke beoordeling van een vermeende noodsituatie kunnen de juridische beoordeling aanzienlijk veranderen.

Een vroege juridische vertegenwoordiging zorgt ervoor dat medische dossiers, gespreksverslagen, behandelingsverloop en verklaringen correct worden beoordeeld, volledig worden gedocumenteerd en in de juiste juridische context worden onderzocht. Alleen een nauwkeurige analyse toont aan of de beschuldiging van een eigenmachtige behandeling gerechtvaardigd is of dat er sprake is van misverstanden, ontbrekende documentatie of een begrijpelijke verkeerde inschatting.

Ons advocatenkantoor

• onderzoekt of een behandeling daadwerkelijk zonder geldige toestemming heeft plaatsgevonden,
• analyseert medische dossiers, gesprekken en procedures op hiaten, tegenstrijdigheden en onduidelijke punten,
• beschermt u tegen eenzijdige voorstellingen, voorbarige beschuldigingen en misleidende documentatie,
• ontwikkelt een duidelijke verdedigings- of claimstrategie die het feitelijke medische verloop begrijpelijk weergeeft.

Als specialisten in het strafrecht zorgen wij ervoor dat de beschuldiging van eigenmachtige medische behandeling juridisch nauwkeurig wordt onderzocht en dat de procedure wordt gevoerd op basis van een volledig, realistisch en evenwichtig feitencomplex.

Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprek

FAQ – Veelgestelde vragen

Kies nu uw gewenste afspraak:Gratis eerste gesprek