Prawo do zachowku

Prawo do zachowku jest ustawowo ugruntowanym roszczeniem określonych bliskich krewnych do minimalnego udziału w spadku. Zapewnia ono, że bliscy krewni otrzymają udział w spadku, nawet jeśli nie zostali wymienieni w testamencie lub umowie o dziedziczeniu, lub zostali z nich wykluczeni.

Uprawnieni do zachowku i ustawowe podstawy roszczeń

Zasadniczo spadkodawca może sam decydować o swoim majątku przed śmiercią. Jednakże prawo stawia spadkodawcy pewne ograniczenia na korzyść jego najbliższych krewnych: Uprawnionymi do zachowku są małżonek i dzieci spadkodawcy, a także ich potomkowie, jeśli dzieci nie żyją.

Dla roszczenia o zachowek należy zastosować ustawowe dziedziczenie: Uprawnionym do zachowku zawsze przysługuje połowa ustawowego udziału spadkowego. Uprawnieni do zachowku mogą (ale nie muszą) dochodzić swojego roszczenia wobec spadkobiercy i żądać swojego udziału w ciągu trzech lat od uzyskania wiedzy.

Warto wiedzieć: Zachowek nie jest udziałem w samym spadku, lecz czystym roszczeniem pieniężnym wobec spadkobierców. Uprawnieni do zachowku nie stają się zatem współspadkobiercami, lecz mają prawo do wypłaty.

Jeśli spadkodawca ma na przykład żonę i dwoje dzieci, to zgodnie z ustawowym dziedziczeniem otrzymują oni cały spadek w równych częściach, czyli każdy po jednej trzeciej. Jeśli natomiast spadkodawca sporządził testament na rzecz osoby trzeciej, żona i dwoje dzieci mogą dochodzić roszczenia o zachowek w wysokości połowy ich ustawowego udziału spadkowego (tutaj: 1/6) wobec osoby trzeciej (spadkobiercy).

Zaliczenie darowizn

Ustawodawca zapewnia, że spadkodawca nie może obejść roszczeń o zachowek poprzez liczne darowizny przed śmiercią, i dlatego nakazuje, aby określone darowizny były zaliczane na poczet zachowku.

Jeśli uprawnieni do zachowku żądają zaliczenia, zaliczają darowizny dokonane na rzecz innych uprawnionych do zachowku na poczet ich zachowku. Do tego zalicza się między innymi

• Wyposażenie dziecka (np. darowizna mieszkania)
• Zaliczka na poczet zachowku
• Odszkodowanie za zrzeczenie się dziedziczenia lub zachowku

Uprawnieni do zachowku mogą również zaliczyć darowizny dokonane na rzecz osób trzecich (nieuprawnionych do zachowku) na poczet zachowku. Obejmuje to jednak tylko te darowizny, które spadkodawca dokonał w ciągu ostatnich dwóch lat przed śmiercią.

Sebastian Riedlmair
Harlander & Partner Rechtsanwälte „Schenkungen zu Lebzeiten sind oft gut gemeint, rechtlich aber heikel. Eine juristische Prüfung schützt vor ungewollten Überraschungen“

Pozbawienie zachowku

Spadkodawca może poprzez rozrządzenie na wypadek śmierci pozbawić uprawnionego do zachowku jego zachowku = wydziedziczenie. Wymaga to jednak istnienia określonych przyczyn.

Zachowek może zostać odebrany, jeśli uprawniony

• popełnił wobec zmarłego czyn karalny, który może być popełniony tylko umyślnie i jest zagrożony karą pozbawienia wolności powyżej jednego roku,
• popełnił wobec małżonka, zarejestrowanego partnera, konkubenta lub krewnego w linii prostej, rodzeństwa zmarłego i ich dzieci, małżonków, zarejestrowanych partnerów lub konkubentów, a także pasierbów zmarłego czyn karalny, który może być popełniony tylko umyślnie i jest zagrożony karą pozbawienia wolności powyżej jednego roku,
• umyślnie uniemożliwił lub próbował uniemożliwić realizację prawdziwej ostatniej woli zmarłego,
• w sposób naganny spowodował u zmarłego poważne cierpienie psychiczne,
• w inny sposób obowiązki rodzinne wobec zmarłego rażąco zaniedbał, lub
• został skazany za jedno lub więcej umyślnych przestępstw na dożywotnie lub dwudziestoletnie pozbawienie wolności.

Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku może być również zgłoszona w postępowaniu spadkowym przez innego spadkobiercę. Musi on udowodnić istnienie tej przyczyny.

Zmniejszenie zachowku

Zachowek może być również, między innymi, zmniejszony. W tym celu zmarły i uprawniony do zachowku nie mogą utrzymywać kontaktu ani relacji przez dłuższy czas (co najmniej 20 lat). W takich przypadkach sąd może zmniejszyć roszczenie o zachowek o połowę.

Jeśli jednak zmarły odrzucił kontakt bez uzasadnionego powodu, roszczenie pozostaje nienaruszone.

Obowiązek wypłaty i odpowiedzialność za zachowek

Roszczenie o zachowek skierowane jest początkowo przeciwko spadkowi jako jednostce prawnej. Po przyjęciu spadku spadkobiercy odpowiadają osobiście za wypłatę. Zapisobiercy lub obdarowane osoby trzecie odpowiadają tylko w określonych warunkach, na przykład gdy masa spadkowa nie wystarcza na pokrycie zachowku.

Roszczenie o zachowek również dla potomków pozamałżeńskich

Nie ma różnicy w prawie spadkowym między dziećmi małżeńskimi a pozamałżeńskimi. Jeśli rodzice dziecka nie byli małżeństwem w chwili jego urodzenia, dziecko pozamałżeńskie dziedziczy po śmierci ojca. Warunkiem jest jedynie ustalenie ojcostwa spadkodawcy. Dowód na to może być przedstawiony również po śmierci ojca.

Przedawnienie

Termin przedawnienia wynosi trzy lata od momentu, w którym uprawniony do zachowku dowiedział się o śmierci i rozrządzeniu naruszającym jego prawa, lub 30 lat po śmierci.

Korzyści z pomocy prawnej

Właśnie w prawie do zachowku kluczowe jest rzeczowe i taktycznie przemyślane działanie. Niezależnie od tego, czy chodzi o dochodzenie roszczenia, sprawdzenie przyczyn wydziedziczenia, czy unikanie późniejszych sporów, wsparcie prawne zapewnia jasność, chroni Państwa prawa i wzmacnia Państwa pozycję negocjacyjną.

Wsparcie prawne pomoże Państwu w

• obliczeniu zachowku i sprawdzeniu zaliczeń
• dochodzeniu lub odpieraniu roszczeń o zachowek
• sporządzaniu prawnie bezpiecznych rozrządzeń na wypadek śmierci
• reprezentacji w postępowaniu spadkowym lub procesie cywilnym

Peter Harlander
Harlander & Partner Rechtsanwälte „Wer frühzeitig klare Verhältnisse schafft, erspart seinen Angehörigen später viel Streit.“

Często zadawane pytania – FAQ