Saklı Pay Hukuku

Saklı pay hukuku, belirli yakın akrabaların mirastaki asgari paya ilişkin yasal olarak güvence altına alınmış bir haktır. Yakın akrabaların, vasiyetnamede veya miras sözleşmesinde adları geçmese veya hatta dışlanmış olsalar bile mirasta pay almalarını sağlar.

Saklı Pay Hak Sahipleri ve Yasal Hak Temelleri

Temel olarak bir miras bırakan, ölümünden önce tereke üzerinde kendisi karar verebilir. Ancak kanun, miras bırakanın en yakın akrabalarının lehine miras bırakana bazı sınırlar koyar: Saklı pay hak sahipleri miras bırakanın eşi ve çocukları ile çocukların hayatta olmaması durumunda onların torunlarıdır.

Saklı pay hakkı için yasal miras sırası esas alınır: Saklı pay hak sahiplerine her zaman yasal miras payının yarısı düşer. Saklı pay hak sahipleri, haklarından haberdar oldukları tarihten itibaren üç yıla kadar (zorunlu değil) haklarını mirasçılara karşı ileri sürebilir ve paylarını talep edebilirler.

Bilinmesi önemli: Saklı pay, terekenin kendisinde bir pay değil, mirasçılara karşı salt bir para alacağıdır. Saklı pay hak sahipleri ortak mirasçı olmazlar, sadece ödeme talep etme hakkına sahiptirler.

Örneğin bir miras bırakanın bir eşi ve iki çocuğu varsa, bunlar yasal miras sırasına göre tüm terekeyi eşit paylaşırlar, yani her biri üçte bir alır. Miras bırakan ise üçüncü bir kişi lehine vasiyetname düzenlerse, eş ve iki çocuk yasal miras paylarının yarısı (burada: 1/6) oranında üçüncü kişiye (mirasçıya) karşı saklı pay hakkı ileri sürebilirler.

Bağışın Mahsubu

Kanun koyucu, miras bırakanın ölümünden önce çok sayıda bağış yaparak saklı pay haklarını bertaraf edememesini sağlar ve bu nedenle belirli bağışların saklı paya mahsup edilmesini öngörür.

Saklı pay hak sahipleri mahsubu talep ederlerse, diğer saklı pay hak sahiplerine yapılan bağışları onların saklı payına mahsup ederler. Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Çocuğun donatımı (örn.: daire bağışı)
• Saklı pay üzerinden avans
• Miras veya saklı pay feragatine karşı tazminat

Saklı pay hak sahipleri, üçüncü kişilere (saklı pay hak sahibi olmayan kişiler) yapılan bağışları da saklı paya mahsup ettirebilirler. Ancak sadece miras bırakanın ölümünden önceki son iki yıl içinde yaptığı bağışları kapsarlar.

Sebastian Riedlmair
Harlander & Partner Rechtsanwälte „Schenkungen zu Lebzeiten sind oft gut gemeint, rechtlich aber heikel. Eine juristische Prüfung schützt vor ungewollten Überraschungen“

Saklı Payın Kaldırılması

Miras bırakan, son irade beyanı ile saklı pay hak sahiplerinin saklı payını kaldırabilir = mirastan mahrumiyet. Bunun için belirli sebeplerin bulunması gerekir.

Hak sahibi aşağıdaki durumlarda saklı paydan mahrum edilebilir:

• ölen kişiye karşı mahkemece cezalandırılabilir bir fiil işlemiş ve bu fiil sadece kasıtlı olarak işlenebilen ve bir yıldan fazla hapis cezası ile tehdit edilen bir fiil ise,
• ölenin eşi, kayıtlı partneri, yaşam arkadaşı veya doğrudan soy akrabaları, kardeşleri ve onların çocukları, eşleri, kayıtlı partnerleri veya yaşam arkadaşları ile ölenin üvey çocuklarına karşı mahkemece cezalandırılabilir, sadece kasıtlı olarak işlenebilen ve bir yıldan fazla hapis cezası ile tehdit edilen bir fiil işlemişse,
• kasıtlı olarak ölenin gerçek son iradesinin gerçekleşmesini engellemiş veya engellemeye teşebbüs etmişse,
• ölene ahlaka aykırı şekilde ağır ruhsal acı vermişse,
• ölen kişiye karşı aile hukuku yükümlülüklerini ağır şekilde ihmal etmişse, veya
• kasıtlı olarak işlenen bir veya birden fazla suç nedeniyle müebbet veya yirmi yıl hapis cezasına mahkûm edilmişse.

Saklı pay hak sahibinin mirastan mahrumiyet sebebi, tereke işlemlerinde başka bir mirasçı tarafından da ileri sürülebilir. Bu kişi sebebin varlığını ispat etmek zorundadır.

Saklı Payın Azaltılması

Saklı pay diğer durumlar arasında azaltılabilir de. Bunun için ölen ve saklı pay hak sahibinin uzun bir süre (en az 20 yıl) hiç iletişim kurmaması veya aralarında ilişki bulunmaması gerekir. Bu gibi durumlarda mahkeme saklı pay hakkını yarıya indirebilir.

Ancak ölen kişi anlaşılır bir sebep olmaksızın iletişimi reddederse, hak tam olarak varlığını sürdürür.

Ödeme Yükümlülüğü ve Saklı Pay İçin Sorumluluk

Saklı pay hakkı öncelikle hukuki birim olarak terekeye karşı yönelir. Miras paylaştırmasından sonra mirasçılar şahsen ödeme için sorumlu olurlar. Vasiyet alanlar veya bağış alan üçüncü kişiler sadece belirli koşullarda sorumlu olurlar, örneğin tereke saklı payı karşılamaya yetmediğinde.

Evlilik Dışı Çocuklar İçin de Saklı Pay Hakkı

Evlilik içi ve evlilik dışı çocuklar arasında miras hukuku açısından fark yoktur. Eğer ebeveynler çocuğun doğumunda evli değilse, evlilik dışı çocuk yine de babanın ölümünde miras alır. Bunun için tek şart miras bırakanın babalığının kesin olmasıdır. Bu ispat babanın ölümünden sonra da getirilebilir.

Zamanaşımı

Zamanaşımı süresi üç yıldır, saklı pay hak sahibinin ölümden ve kendisini etkileyen tasarruftan haberdar olduğu tarihten itibaren veya ölümden 30 yıl sonra.

Avukatlık Desteğiyle Avantajlarınız

Özellikle saklı pay hukukunda objektif temelli ve taktiksel olarak akıllı bir yaklaşım önemlidir. İster bir hakkın takibi, ister mirastan mahrumiyet sebeplerinin incelenmesi veya sonraki anlaşmazlıkların önlenmesi söz konusu olsun, avukatlık desteği açıklık sağlar, haklarınızı korur ve müzakere pozisyonunuzu güçlendirir.

Avukatlık desteği size şu konularda yardımcı olur:

• saklı pay hesaplaması ve mahsupların incelenmesi
• saklı pay haklarının takibi veya savunulması
• hukuki güvenlikli son irade beyanlarının düzenlenmesi
• tereke işlemleri veya hukuk davalarında temsil

Peter Harlander
Harlander & Partner Rechtsanwälte „Wer frühzeitig klare Verhältnisse schafft, erspart seinen Angehörigen später viel Streit.“

Sıkça Sorulan Sorular – SSS