Soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi için başvuru
- Bir soruşturmanın mahkeme kararıyla sona erdirilmesini isteme hakkı
- Soruşturma sürecindeki yeri
- Zaman sınırları ve azami soruşturma süresi
- Cezai sorumluluk bulunmaması veya hukuken mümkün olmaması hâlinde sona erdirme
- Yetersiz veya daha fazla güçlendirilemeyen suç şüphesi hâlinde sona erdirme
- Şüpheli tarafından başvuru ve şekli şartlar
- Savcılık tarafından inceleme ve mahkemeye sevk
- Mahkemenin kararı ve olası sonuçlar
- Yargılamanın hızlandırılması ilkesinin uygulanması
- Aşırı uzun süren soruşturmanın uzatılması
- Sürenin yeniden aşılması hâlinde izlenecek yol
- Sürelerin hesaba katılması ve katılmaması
- Soruşturmanın sona erdirilmesinin diğer yollarıyla ilişkisi
- Soruşturmadaki diğer hukuki koruma araçlarından ayrımı
- Avukatlık Desteğiyle Avantajlarınız
- SSS – Sıkça Sorulan Sorular
Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi için başvuru, şüphelinin bir hakkıdır; bu başvuruyla devam eden bir soruşturmanın mahkeme kararıyla sona erdirilmesini talep edebilir. Bu yol, ya cezayı gerektiren bir fiil bulunmadığında ya da mevcut suç şüphesinin, soruşturmanın sürdürülmesini artık haklı göstermeyecek kadar zayıf olduğu durumlarda devreye girer. Aynı zamanda bu araç, kanunun açık bir azami süre öngörmesi ve gecikmelerde mahkemelerin müdahale etmek zorunda olması nedeniyle aşırı uzun süren soruşturmalar karşısında koruma sağlar. Başvuru, savcılık ve mahkemeyi mevcut soruşturma durumunu eleştirel biçimde değerlendirmeye ve soruşturmanın sürdürülüp sürdürülmeyeceğine ya da sona erdirilip erdirilmeyeceğine ilişkin gerekçeli bir karar vermeye zorlar.
Bir soruşturma, StPO § 108 uyarınca; cezai sorumluluk bulunmaması, suç şüphesinin yeterli olmaması veya kanuni azami sürenin aşılmış olması hâlinde sona erdirilebilir.
Bir soruşturmanın mahkeme kararıyla sona erdirilmesini isteme hakkı
Bir soruşturma, şüpheli açısından belirsizlik, baskı ve çoğu zaman ciddi kişisel yük anlamına gelir. Bu nedenle kanun, soruşturmanın mahkeme tarafından denetlenmesini isteme yönünde aktif bir hak tanır.
Şüpheli, nihayetinde bir mahkemenin karar vereceği resmî bir başvuru yapabilir. Böylece soruşturmanın seyrini yalnızca savcılık değil, aynı zamanda bağımsız bir mahkeme de denetler.
Başvuru, otomatik olarak sona erdirme sonucunu doğurmaz. Ancak, soruşturmanın artık sürdürülmesinin hukuken mümkün olup olmadığına ilişkin açık bir hukuki incelemeyi zorunlu kılar.
Tipik durumlar şunlardır:
- İsnat edilen olay herhangi bir suç tipini oluşturmamaktadır.
- Suç şüphesi fazla zayıf veya çelişkilidir.
- Soruşturma alışılmadık derecede uzun sürmektedir.
Bu araç, böylece haksız ceza kovuşturmasına ve haklı bir neden olmaksızın uzayan soruşturmalara karşı koruma sağlar.
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „Bir soruşturma kalıcı bir durum olamaz. Devlet müdahale ediyorsa, bunu gerekçelendirmek zorundadır. Tam da bunun için kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi başvurusu doğru araçtır. “
Soruşturma sürecindeki yeri
Soruşturma, polis veya savcılık bir başlangıç şüphesini incelemeye başlar başlamaz başlar. Bu aşamada makamlar delil toplar ve iddianame düzenleyip düzenlemeyeceklerine veya soruşturmayı sona erdirip erdirmeyeceklerine karar verir.
Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi başvurusu iddianame düzenlenmeden önce devreye girer. Yalnızca soruşturma aşamasında etkilidir.
Başvurunun yapılacağı zaman
Şüpheli başvuruyu şu şekilde yapabilir:
- devam eden soruşturma sırasında
- soruşturmanın ne kadar süredir devam ettiğinden bağımsız olarak
- ayrıca yalnızca belirli isnatlar bakımından
Başvuru, soruşturmanın akışını değiştirmez; ancak yargısal denetimi tetikler. Soruşturma normal olarak iddianame ile sona erebilir veya savcılık tarafından sona erdirilerek kapatılabilir. Ancak şüpheli başvuru yaptığında, bir mahkeme soruşturmanın sürdürülüp sürdürülemeyeceğine karar verir. Böylece başvuru, savcılığın yetkisini ikame etmeden, soruşturma içinde ek bir denetim mercii oluşturur.
Sebastian RiedlmairHarlander & Partner Rechtsanwälte „Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi başvurusu, bağımsız bir yargısal denetimi zorunlu kıldığı ve yalnızca savcılığın değerlendirmesine dayanmadığı için soruşturmadaki güç dengesini değiştirir.“
Zaman sınırları ve azami soruşturma süresi
Kanun, soruşturmaya açık bir üst sınır koyar. Kural olarak, ya iddianame düzenlenmeden ya da soruşturma sona erdirilmeden önce iki yıldan uzun süremez.
Bu süre, şüpheliyi sonu gelmeyen bir soruşturmaya karşı korur.
İki yıllık sürenin önemi
Süre mekanik şekilde işlemez. Örneğin şu durumlarda belirli süreler hesaba katılmaz:
- mahkeme ara yargılaması yürütülüyorsa
- yurt dışında adli yardımlaşma yapılıyorsa
- soruşturma geçici olarak kesintiye uğramışsa
Ayrıca mahkeme, belirli şartlar altında süreyi uzatabilir. Savcılık, böyle bir gecikmeyi anlaşılır şekilde gerekçelendirmek zorundadır.
İlgili kişiler için bu şu anlama gelir:
Bir soruşturma dikkat çekici derecede uzun sürüyorsa, kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi başvurusu hızlandırma veya sona erdirme için etkili bir araç olabilir.
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „İki yıl bağlayıcı olmayan bir tavsiye değil, açık bir sınırdır. Aşıldığında mahkeme, devamın hâlâ hukuken mümkün olup olmadığını titizlikle incelemek zorundadır. “
Cezai sorumluluk bulunmaması veya hukuken mümkün olmaması hâlinde sona erdirme
Bir ceza soruşturması ancak isnat edilen davranışın gerçekten bir suç teşkil etmesi hâlinde yürütülebilir. İhbar veya mevcut soruşturma bulgularından cezayı gerektiren bir fiil bulunmadığı açıkça anlaşılıyorsa, soruşturma devam edemez.
StPO § 108 uyarınca mahkeme, fiilin mahkemece verilecek bir cezayı gerektirmediği veya kovuşturmanın diğer hukuki nedenlerle mümkün olmadığı kesinleştiğinde soruşturmayı sona erdirmek zorundadır. Mahkeme bu hâllerde mevcut dosya durumuna dayanır ve ceza kovuşturmasının hukuken mümkün olup olmadığını inceler.
Bu özellikle şu durumlar için geçerlidir:
- Anlatılan davranış kanunen suç değildir.
- Örneğin meşru müdafaa gibi kabul edilmiş bir hukuka uygunluk nedeni vardır.
- Örneğin kovuşturma engelleri nedeniyle ceza kovuşturması hukuken dışlanmıştır.
Bu hâllerde mahkeme artık şüphelinin fiili işleyip işlemediğini incelemez. Yalnızca devletin onu kovuşturmaya devam edip edemeyeceğini değerlendirir. Bu hukuken mümkün değilse, soruşturma zorunlu olarak sona erer. Mahkemenin burada takdir yetkisi yoktur.
Sebastian RiedlmairHarlander & Partner Rechtsanwälte „Suç yoksa ceza soruşturması da olamaz. Mahkemenin bu tür durumlarda takdir alanı değil, sona erdirme yükümlülüğü vardır. “
Yetersiz veya daha fazla güçlendirilemeyen suç şüphesi hâlinde sona erdirme
Bir soruşturma ancak somut bir suç şüphesi varsa yürütülebilir. Bu şüphenin soruşturma sürecinde güçlenmesi gerekir. Buna karşılık şüphe zayıf kalırsa veya ek tedbirlere rağmen güçlendirilemiyorsa, soruşturmanın gerekli dayanağı yoktur.
StPO § 108 uyarınca mahkeme, mevcut suç şüphesinin aciliyeti ve ağırlığı ile soruşturmanın bugüne kadarki süresi ve kapsamı dikkate alındığında devamı artık haklı göstermediği takdirde de soruşturmayı sona erdirmek zorundadır. Burada belirleyici olan, ek soruşturma işlemlerinin gerçekçi biçimde kayda değer bir şüphe güçlenmesine yol açıp açamayacağıdır.
Mahkeme özellikle şunları dikkate alır:
- mevcut suç şüphesinin ne kadar güçlü olduğu,
- soruşturmanın ne kadar süredir devam ettiği,
- bugüne kadar ne kadar yoğun soruşturma yapıldığı,
- yeni bulguların artık beklenip beklenemeyeceği.
Ek aydınlatmanın muhtemelen kayda değer bir değişiklik getirmeyeceği durumlarda, soruşturma yapay biçimde uzatılamaz. Bu durumda mahkeme soruşturmayı sona erdirir.
Burada mesele beraat değil; şüphenin, devletin şüphelinin haklarına daha fazla müdahalesini haklı gösterecek kadar güçlü olup olmadığıdır. Bu dayanak yoksa soruşturma sona erer.
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „Salt bir başlangıç şüphesi yıllarca süren bir soruşturmayı taşımaz. Şüphe güçlenmiyorsa, devletin müdahale yetkisi sona erer. “
Şüpheli tarafından başvuru ve şekli şartlar
Başvuruyu yapmaya yalnızca şüphelinin kendisi yetkilidir. Uygulamada bu görevi çoğunlukla müdafi olarak bir avukat üstlenir; çünkü isabetli bir hukuki gerekçelendirme belirleyici olabilir.
Başvuru savcılığa yapılmalıdır. Savcılığın iki seçeneği vardır:
- Soruşturmayı kendisi sona erdirir.
- Başvuruyu bir görüşle birlikte yetkili mahkemeye iletir.
Kanun savcılık için açık süreler öngörür. Kural olarak dört hafta içinde yanıt vermelidir. Başvuru soruşturmanın ilk ayında yapılırsa bu süre altı haftaya uzar.
Başvuru yalnızca belirli isnatlarla da sınırlı olabilir. Bu, birden fazla suç isnadı söz konusu olduğunda ve bunların hepsi aynı ölçüde sağlam olmadığında özellikle önemlidir.
Kanun belirli bir şekil şartı öngörmez. Ancak belirleyici olan hukuki gerekçelendirmedir. Başvuru, anlaşılır biçimde şunları ortaya koymalıdır:
- neden cezai sorumluluk bulunmadığı veya
- suç şüphesinin neden artık yeterli olmadığı veya
- soruşturmanın neden orantısız derecede uzun sürdüğü.
Özellikle burada, başvurunun yalnızca sunulup sunulmadığı mı yoksa stratejik olarak kurgulanıp kurgulanmadığı mı ortaya çıkar. Soruşturma durumunu analiz eden ve kanuni şartlara hedefli biçimde dayanan yapılandırılmış bir gerekçelendirme, başarı şansını belirgin şekilde artırır.
Bu nedenle uygulamada, başvurunun tek başına kaleme alınmaması; kapsamlı bir dosya incelemesi ve hukuki değerlendirme temelinde hazırlanması tavsiye edilir.
Şimdi istediğiniz tarihi seçin:Ücretsiz ilk görüşmeSavcılık tarafından inceleme ve mahkemeye sevk
Başvuru savcılığa ulaştığında, savcılık onu ciddi biçimde incelemek zorundadır. Ne görmezden gelebilir ne de süresiz şekilde bekletebilir.
Kanun açık süreler öngörür. Kural olarak savcılığın yanıt vermek için dört haftası vardır. Başvuru ceza soruşturmasının ilk ayında yapılırsa bu süre altı haftaya uzar.
İki seçeneği vardır:
- Soruşturmayı kendisi sona erdirir.
- Başvuruyu mahkemeye bir görüşle iletir.
Şüpheli ayrıca soruşturmanın fazla uzun sürdüğünü ileri sürerse, savcılık soruşturmanın neden henüz tamamlanmadığını ve daha erken bir kararın neden mümkün olmadığını açıklamak zorundadır. Böylece yargısal denetim başlar.
Sebastian RiedlmairHarlander & Partner Rechtsanwälte „Savcılık açıkça tavır almak zorundadır. Ya sona erdirir ya da soruşturmanın neden devam etmesi gerektiğini mahkeme önünde gerekçelendirir. “
Mahkemenin kararı ve olası sonuçlar
Başvuru mahkemeye ulaştığında, mahkeme bağımsız ve içerik yönünden kanuni sona erdirme nedenlerinden birinin bulunup bulunmadığını inceler.
Mahkeme şunları yapabilir:
- soruşturmayı tamamen sona erdirebilir,
- yalnızca belirli isnatlar bakımından sona erdirebilir,
- veya başvuruyu reddedebilir.
Mahkeme soruşturmayı sona erdirirse, savcılık buna karşı itiraz edebilir. Bu itirazın erteleyici etkisi vardır; soruşturma şimdilik açık kalır.
Doğrudan bir sona erdirme nedeni olmasa bile mahkeme pasif kalmaz. uygunsuz bir gecikme tespit ederse, savcılığa hızlandırma için somut tedbirler emredebilir.
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „Mahkeme önünde belirleyici olan yalnızca şüphe değil, şüphenin hukuken taşıdığı ağırlıktır. Tam da burada, salt bir iddia ile sağlam bir ceza isnadı birbirinden ayrılır. “
Yargılamanın hızlandırılması ilkesinin uygulanması
Her şüpheli, makul süre içinde yürütülen bir yargılama hakkına sahiptir. Bu ilke, StPO § 9 uyarınca hızlandırma yükümlülüğü olarak adlandırılır. Polis ve savcılığı, soruşturmayı hızlı ve gereksiz gecikme olmaksızın yürütmekle yükümlü kılar.
Bu nedenle mahkeme yalnızca delil durumunu değil, ayrıca şunları da inceler:
- soruşturmanın ne kadar süredir devam ettiği,
- suç şüphesinin ne kadar güçlü olduğu,
- olayın ne kadar karmaşık göründüğü,
- ek soruşturmanın gerçekçi olarak hâlâ şüpheyi güçlendirmeye yol açıp açamayacağı.
Suç şüphesi ne kadar zayıf ve soruşturma ne kadar uzun sürerse, mahkemenin müdahale etme ihtimali o kadar artar. Hızlandırma yükümlülüğü, haklı bir neden olmaksızın aşırı şekilde uzayan bir soruşturmaya karşı şüpheliyi korur.
Sebastian RiedlmairHarlander & Partner Rechtsanwälte „Bir ceza soruşturması baskı yaratabilir; ancak hukuk devleti açısından bir duraksama yaratmamalıdır. Ne kadar uzun sürerse, yargısal denetim o kadar sıkılaşır. “
Aşırı uzun süren soruşturmanın uzatılması
Bir soruşturma, kanuni iki yıllık azami süreyi aşarsa, kendiliğinden sona ermez. Mahkeme, nasıl devam edileceğine aktif olarak karar vermek zorundadır.
Sona erdirme nedeni yoksa mahkeme, izin verilen süreyi iki yıla kadar uzatabilir. Bu uzatma yalnızca mahkeme kararı ile yapılır.
Aynı zamanda mahkeme, gecikmenin savcılığa atfedilip atfedilemeyeceğini inceler. Hızlandırma yükümlülüğünün ihlali bulunup bulunmadığını açıkça tespit eder.
Bu nedenle uzatma, soruşturmanın sınırsız şekilde devam edebileceği anlamına gelmez. Her devam, yargısal denetim altındadır.
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „Uzatma, daha fazla hareketsizlik için bir serbest geçiş değildir. Her ek süre, mahkemenin açık gözetimi altındadır. “
Sürenin yeniden aşılması hâlinde izlenecek yol
Soruşturma, uzatılan süre içinde de tamamlanamazsa, kanunda düzenlenen bir mekanizma yeniden devreye girer.
Savcılık bu durumda re’sen harekete geçmek zorundadır. Soruşturmayı basitçe sürdürüp gidemez. Ya:
- soruşturmayı sona erdirir,
- veya konuyu yeniden mahkemeye sunar.
Mahkeme tekrar, devam için kanuni şartların bulunup bulunmadığını ya da soruşturmanın sona erdirilmesi gerekip gerekmediğini inceler.
Böylece kanun, mahkemece uzatılmış olsa dahi bir soruşturmanın fiilen sonsuza kadar sürdürülmemesini sağlar. Her ek gecikme yeniden yargısal incelemeye tabidir.
Sebastian RiedlmairHarlander & Partner Rechtsanwälte „Uzatılan süre bile yetmiyorsa savcılık harekete geçmek zorundadır. Kanun, sonsuz bir soruşturma öngörmez. “
Sürelerin hesaba katılması ve katılmaması
Kanuni azami süre, salt takvim hesabıyla belirlenmez. Belirli dönemler açıkça hesaba katılmaz.
Özellikle şu süreler hesaba katılmaz:
- mahkeme ara yargılaması süreleri,
- yabancı makamlarca adli yardımlaşmanın yürütüldüğü dönemler,
- soruşturmanın kesintiye uğradığı veya sona erdirilip daha sonra yeniden başlatıldığı dönemler.
Ayrıca, belirli usul işlemleri süreyi yeniden başlatabilir; örneğin somut tedbirlerin belirli bir şüpheliye yönelmesi hâlinde.
Bu nedenle iki yıllık sınır katı bir süre değildir. Gerçekten aşılıp aşılmadığı, somut usul gelişimine bağlıdır. Tek tek zaman dilimlerinin ayrıntılı incelenmesi, soruşturmanın hâlâ hukuken sürdürülebilir olup olmadığı açısından çoğu zaman belirleyicidir.
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „Azami sürenin gerçekten aşılıp aşılmadığı ayrıntılarda belli olur. Usul aşamalarının isabetli analizi belirleyici olabilir. “
Soruşturmanın sona erdirilmesinin diğer yollarıyla ilişkisi
Soruşturma yalnızca şüphelinin başvurusu ile sona ermez. Savcılık da bir soruşturmayı kendiliğinden sona erdirebilir.
Tipik durumlar şunlardır:
- Suç şüphesi bulunmaması nedeniyle sona erdirme,
- örneğin kusurun az olması gibi takdir nedenleriyle sona erdirme,
- Diversion yoluyla sona erdirme; yani yükümlülükler karşılığında mahkeme dışı çözüm.
Fark, tetikleyici unsurdadır.
Savcılık tarafından sona erdirme hâlinde savcılık kendiliğinden karar verir. Buna karşılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi başvurusunda şüpheli, yargısal incelemeyi zorunlu kılar.
Bu nedenle başvuru, savcılığın cezai sorumluluk veya suç şüphesi konusunda tereddütler olmasına rağmen soruşturmayı gönüllü olarak sona erdirmediği durumlarda özellikle önemlidir.
Sebastian RiedlmairHarlander & Partner Rechtsanwälte „Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi başvurusu, makamın bir lütfu değil; aktif bir savunma hakkıdır. Mahkeme kararını zorunlu kılar. “
Soruşturmadaki diğer hukuki koruma araçlarından ayrımı
Soruşturma aşamasında, tedbirlere karşı kendini savunmanın birden fazla yolu vardır. Ancak kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi başvurusu genel bir kanun yolu değildir.
Özellikle şunlardan ayrılır:
- zorlayıcı tedbirlere karşı şikâyet,
- hak ihlali nedeniyle itiraz,
- delil toplanmasına ilişkin talepler.
Bu araçlar tek tek tedbirlere yönelirken, kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi başvurusu tüm soruşturmanın veya belirli isnatların sona erdirilmesini hedefler.
Bu nedenle farklı bir düzeyde devreye girer. Mesele tek tek soruşturma işlemlerinin düzeltilmesi değil, soruşturmanın bütünüyle hâlâ haklı olup olmadığıdır.
Peter HarlanderHarlander & Partner Rechtsanwälte „Diğer kanun yolları tek tek tedbirlere yönelirken, kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi başvurusu tüm soruşturmanın temel hukuki meşruiyetini sorgular.“
Avukatlık Desteğiyle Avantajlarınız
Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi başvurusu, ancak hukuken isabetli ve kesin biçimde gerekçelendirildiğinde ikna edici olur. Mahkeme, kanuni şartların gerçekten yerine getirilip getirilmediğini sıkı biçimde inceler.
Avukatla temsilin bu noktada birçok avantajı vardır:
- soruşturma dosyasının analizi ve delil durumunun değerlendirilmesi,
- cezai sorumluluk bulunmaması veya zayıf suç şüphesine ilişkin hedefli argümantasyon,
- soruşturma süresinin ve olası gecikmelerin sağlam biçimde incelenmesi,
- başvurunun genel savunma stratejisine stratejik olarak yerleştirilmesi.
Başvuru, etkisiz bir formalite yazısı değildir. Soruşturmanın sonraki seyrini belirleyici biçimde etkileyebilir. Yapılandırılmış ve olgusal temelde kurulmuş bir gerekçelendirme, mahkemenin sona erdirme kararı vermesi veya en azından sıkı bir denetim uygulaması olasılığını artırır.
Sebastian RiedlmairHarlander & Partner Rechtsanwälte „Stratejik biçimde kullanılan bir başvuru, bir soruşturmayı sona erdirebilir veya en azından belirleyici ölçüde kısaltabilir. Erken hareket eden, yalnızca beklemeye dayalı bir tutuma kıyasla açık bir avantaj elde eder. “